5S Nedir?

Bir atölyeye giriyorsunuz. Aletler dağınık, malzemeler rastgele yığılmış, neyin nerede olduğu belli değil. Bir alet arıyorsunuz, bulamıyorsunuz. Zaman kaybı, sinir, düşük verimlilik... Tanıdık mı geliyor?

Şimdi başka bir atölye düşünün. Her şey yerli yerinde, etiketli, temiz. Neye ihtiyacınız varsa anında buluyorsunuz. İşte 5S'in farkı bu.

5S Ne Demek?

5S, Japonca beş kelimenin baş harflerinden oluşuyor. Her biri bir adımı temsil ediyor:

Seiri — Ayıklama
Seiton — Düzenleme
Seiso — Temizlik
Seiketsu — Standartlaştırma
Shitsuke — Disiplin

Toyota Üretim Sistemi'nin temel araçlarından biri. Yalın üretimin başlangıç noktası. Basit görünüyor ama doğru uygulandığında etkisi büyük.

Neden 5S?

5S'in amacı sadece temizlik değil. Daha derin bir mantığı var.

İsrafı azaltmak. Bir şey aramak için harcanan zaman israftır. 5S bu israfı ortadan kaldırıyor.

Güvenliği artırmak. Dağınık ortam kazaya davetiye. Düzenli ortam daha güvenli.

Kaliteyi iyileştirmek. Temiz ve düzenli ortamda kalite problemleri daha kolay fark ediliyor.

Morali yükseltmek. Düzenli bir ortamda çalışmak daha keyifli. Çalışan memnuniyeti artar.

Sürekli iyileştirmeye zemin hazırlamak. 5S olmadan kaizen zor. Önce temel düzeni kurmalısınız.

5S Adımları Detaylı

1. Seiri (Ayıklama)

İlk adım: Neye ihtiyacınız var, neye yok?

Çalışma alanınızdaki her şeyi değerlendirin:

Bu malzeme burada gerekli mi?
Ne sıklıkla kullanılıyor?
Burada olması mı lazım yoksa başka yerde mi olmalı?

Kırmızı etiket yöntemi. Emin olmadığınız şeylere kırmızı etiket yapıştırın. Belirli süre (örneğin 30 gün) kullanılmazsa, alan dışına çıkarın.

Ayıklama zor olabilir. "Belki lazım olur" düşüncesi güçlü. Ama gerçekten lazım olacak mı? Çoğu zaman hayır.

Neyi ayıklamalı:

Bozuk ekipman
Kullanılmayan malzeme
Eski dokümanlar
Fazla stok
Kişisel eşyalar (uygun alanda değilse)

2. Seiton (Düzenleme)

Gereksizler gitti. Şimdi kalanları düzenleme zamanı.

"Her şeye bir yer, her şey yerinde" prensibi.

Kullanım sıklığına göre yerleştirme:

Sık kullanılan → El altında
Ara sıra kullanılan → Yakın erişim
Nadiren kullanılan → Uzak depolama

Görsel yönetim:

Etiketler
Renk kodlaması
Gölge tahtalar (aletlerin yerini gösteren silüetler)
Zemin işaretlemeleri

İyi düzenlemenin testi: Yeni biri geldiğinde, her şeyi 30 saniyede bulabilmeli.

3. Seiso (Temizlik)

Temizlik sadece süpürmek değil. Aynı zamanda muayene.

Temizlik yaparken şunlara dikkat:

Sızıntılar
Aşınma belirtileri
Gevşek parçalar
Anormal durumlar

Temizlik programı oluşturun:

Günlük temizlik (kısa, odaklanmış)
Haftalık temizlik (daha kapsamlı)
Periyodik derin temizlik

Temizliğin asıl amacı: Kirlilik kaynağını bulmak ve ortadan kaldırmak. Sürekli temizlemek yerine, kirliliği kaynağında önlemek.

4. Seiketsu (Standartlaştırma)

İlk üç adımı yaptınız. Güzel. Peki nasıl sürdüreceksiniz?

Standartlaştırma burada devreye giriyor. İlk üç S'i alışkanlık haline getirmek için standartlar oluşturmak.

5S standartları içermeli:

Neyin nerede olacağı
Kim temizleyecek, ne zaman
Kontrol listeleri
Görsel standartlar

5S panoları. Hedefler, mevcut durum, sorumlular... Görünür yerde.

5S denetimleri. Düzenli olarak değerlendirme. Puanlama sistemi. Takip.

5. Shitsuke (Disiplin)

En zor adım. Çünkü insan doğası eski alışkanlıklara dönmeyi seviyor.

Disiplin, 5S'i sürdürmek demek. Standartlara uymak. Alışkanlık haline getirmek.

Disiplini sağlamak için:

Liderlik örnek olmalı
Düzenli denetimler
Başarıları kutlama
Sapmaları hemen düzeltme
Eğitim ve bilinçlendirme

5S bir proje değil, bir yaşam biçimi. Bir kez yapıp bırakmak olmaz.

5S Uygulama Adımları

Hazırlık

Liderlik desteği alın. Üst yönetim inanmıyorsa başarı zor.

Pilot alan seçin. Tüm fabrikada değil, küçük bir alanda başlayın. Öğrenin, sonra yaygınlaştırın.

Ekip kurun. 5S şampiyonları belirleyin. Eğitim verin.

Mevcut durumu belgeleyin. Öncesi fotoğrafları çekin. Karşılaştırma için lazım olacak.

Uygulama

Ayıklama günü. Herkes dahil, yoğun bir çalışma. Gereksizleri çıkarın.

Düzenleme. Kalanları yerleştirin. Etiketleyin. Görsel standartlar oluşturun.

Temizlik. Derin temizlik yapın. Temizlik programı başlatın.

Standartlaştırma. Prosedürler yazın. Kontrol listeleri hazırlayın.

Denetim sistemi kurun. Haftalık, aylık denetimler. Puanlama. Takip.

Sürdürme

Düzenli denetimler. 5S puanlama ile takip edin.

Görselleştirme. Sonuçları panoda paylaşın.

Rekabet. Alanlar arası yarışma motivasyon sağlar.

Kutlama. Başarıları takdir edin.

Sürekli iyileştirme. 5S durağan değil, sürekli gelişiyor olmalı.

5S Faydaları

Verimlilik artışı. Arama süresi azalır. Her şey el altında.

Alan kazanımı. Gereksizler gidince yer açılır.

Güvenlik. Dağınıklık azalır, kaza riski düşer.

Kalite. Temiz ortamda problemler daha görünür.

Bakım. Ekipman sorunları erken tespit edilir.

Moral. Düzenli ortamda çalışmak daha keyifli.

Müşteri izlenimi. Ziyaretçiler düzenli tesisi görünce güven duyar.

Size Uygun Eğitimi Bulun

Bireysel mi yoksa kurumsal mı eğitim arıyorsunuz?

5S Hataları

Sadece temizlik sanmak. 5S temizlikten çok daha fazlası. Sistem kurma, standartlaştırma, kültür oluşturma.

Bir kez yapıp bırakmak. 5S sürekli bir faaliyet. Projeyle başlar ama yaşam biçimi olmalı.

Liderlik dahil olmadan yapmak. Yönetim örnek olmazsa çalışanlar da takip etmez.

Standart oluşturmamak. İlk üç S'i yapıp dördüncüyü atlarsanız, zamanla eski haline döner.

Zorla dayatmak. Çalışan katılımı olmadan 5S sürdürülemez. İnsanları dahil edin.

Ofiste 5S

5S sadece fabrika için değil. Ofiste de uygulanabilir.

Masa üstü: Sadece gerekli olanlar. Kağıt yığınları yok.

Dijital 5S: Bilgisayar dosyaları, e-postalar, masaüstü... Dijital düzen de önemli.

Ortak alanlar: Mutfak, toplantı odası, arşiv... Herkesin sorumluluğu.

Doküman yönetimi: Hangi dokümanlar gerekli? Nerede saklanacak? Ne zaman imha edilecek?

5S ve Diğer Araçlar

5S tek başına değil, diğer yalın araçlarla birlikte kullanılır:

Görsel yönetim — 5S'in doğal uzantısı Kaizen — 5S üzerine sürekli iyileştirme TPM — Ekipman bakımında 5S temeli Standart iş — 5S ile standartlaştırma el ele

5S genellikle yalın dönüşümün ilk adımı. Temel düzeni kurmadan ileri araçlara geçmek zor.

Sıkça Sorulan Sorular

5S uygulaması ne kadar sürer?

Pilot alanda birkaç hafta içinde görünür sonuçlar alabilirsiniz. Ama tüm tesise yaymak ve kültür haline getirmek aylar, hatta yıllar alabilir. 5S bir yolculuk, varış noktası değil.

5S zorunlu mu?

Yasal zorunluluk yok ama birçok sektörde beklenti haline geldi. Özellikle otomotiv tedarikçilerinde, ilaç üretiminde ve gıda sektöründe müşteriler 5S bekliyor.

5S denetimi nasıl yapılır?

Kontrol listesi hazırlayın. Her S için kriterler belirleyin. Düzenli aralıklarla (haftalık veya aylık) puanlama yapın. Sonuçları görselleştirin ve takip edin.

5S sadece üretim için mi?

Hayır. Ofis, depo, laboratuvar, hastane... Her yerde uygulanabilir. Prensip aynı: Gereksizi ayıkla, kalanı düzenle, temiz tut, standartlaştır, sürdür.

6S veya 7S diye bir şey var mı?

Evet, bazı şirketler güvenlik (Safety) ekleyerek 6S yapıyor. Bazıları sürdürülebilirlik veya başka kavramlar ekliyor. Ama temel 5S yeterli, önemli olan uygulamak.