WPQR Nedir? Welding Procedure Qualification Record Rehberi
Bir kaynak mühendisi WPS hazırladı. Parametreler belirlendi, malzemeler seçildi. Ama bu prosedürün gerçekten işe yarayacağını nasıl kanıtlayacak? İşte WPQR tam bu soruya cevap verir.
WPQR — Welding Procedure Qualification Record — Türkçesiyle Kaynak Prosedür Kalifikasyon Kaydı, bir kaynak prosedürünün test edildiğini ve başarılı sonuçlar verdiğini belgeleyen resmi dokümandır. WPS'in "diploma"sı gibidir: prosedürün yetkinliğini kanıtlar.
WPQR ve PQR Farkı
Farklı standartlar farklı terimler kullanır:
- WPQR (Welding Procedure Qualification Record): ISO 15614 serisinde kullanılan terim
- PQR (Procedure Qualification Record): ASME Section IX'da kullanılan terim
İkisi de aynı amaca hizmet eder: kaynak prosedürünün test edildiğini ve onaylandığını belgelemek. Bu makalede her iki terimi de eşanlamlı olarak kullanacağız.
WPQR Neden Gerekli?
Bir kaynak prosedürünün kağıt üzerinde iyi görünmesi yetmez. Gerçek dünyada çalıştığı kanıtlanmalıdır.
Güvenlik. Basınçlı kaplar, boru hatları, köprüler, binalar... Kaynak hataları felaketlere yol açabilir. WPQR, prosedürün güvenli sonuçlar ürettiğini kanıtlar.
Standart zorunluluğu. ISO 15614, ASME Section IX, AWS D1.1 gibi standartlar, üretimde kullanılan her WPS'in arkasında geçerli bir WPQR olmasını zorunlu kılar.
Müşteri güvenci. Kritik uygulamalarda müşteriler WPQR görmek ister. Onaylı WPQR olmadan sipariş alamazsınız.
Yasal sorumluluk. Bir kazada, WPQR eksikliği ihmal olarak değerlendirilebilir.
WPQR Süreci
WPQR oluşturma süreci şu adımlardan oluşur:
1. pWPS Hazırlama
Kaynak mühendisi, test edilecek parametreleri tanımlayan ön WPS (pWPS) hazırlar. Bu doküman:
- Kaynak yöntemini belirler
- Malzemeleri tanımlar
- Parametre aralıklarını önerir
- Test parçası tasarımını içerir
2. Test Parçası Hazırlama
Standartın gerektirdiği boyutlarda test parçası (coupon) hazırlanır:
- Malzeme gerçek üretimde kullanılacak malzemeyle aynı veya eşdeğer olmalı
- Ağız hazırlığı pWPS'e uygun yapılmalı
- Test parçası boyutları, gerekli tüm testler için yeterli olmalı
3. Kalifikasyon Kaynağı
Test kaynağı yapılır:
- pWPS parametrelerine uyulur
- Tüm gerçek parametreler kayıt altına alınır (akım, gerilim, hız, sıcaklıklar)
- Kaynak denetçisi veya tanık süreci izler
- Fotoğraf/video kaydı alınabilir
4. Tahribatsız Muayene (NDT)
Kaynak sonrası tahribatsız testler yapılır:
- Görsel muayene (VT)
- Radyografik muayene (RT) veya ultrasonik muayene (UT)
- Penetrant veya manyetik parçacık muayenesi (PT/MT)
5. Tahribatlı Muayene
Test numuneleri kesilir ve laboratuvar testleri yapılır:
- Çekme testi
- Eğme testleri (kök, yüz, yan)
- Darbe testi (gerekiyorsa)
- Sertlik testi (gerekiyorsa)
- Makro inceleme
6. Değerlendirme ve Onay
Test sonuçları kabul kriterlerine göre değerlendirilir:
- Tüm testler geçtiyse WPQR onaylanır
- Herhangi bir test başarısızsa kök neden analizi yapılır, gerekirse test tekrarlanır
7. WPQR Dokümantasyonu
Onaylanan WPQR resmi olarak belgelenir:
- Gerçek kaynak parametreleri
- Tüm test sonuçları
- Onay imzaları
- Kalifikasyon aralığı
WPQR İçeriği
Standart bir WPQR şu bölümleri içerir:
Genel Bilgiler
- WPQR/PQR numarası
- İlgili pWPS numarası
- Uygulanan standart
- Kaynak tarihi
- Test tarihi
- Firma bilgileri
Kaynak Yöntemi ve Detayları
- Kaynak prosesi (SMAW, GMAW, GTAW, SAW vb.)
- Manuel/yarı otomatik/otomatik
- Tek taraf/çift taraf
- Destek (backing) kullanımı
Ana Metal Bilgileri
- Malzeme spesifikasyonu
- P-Number / Group Number (ASME) veya Malzeme grubu (ISO)
- Gerçek kalınlık
- Gerçek çap (boru için)
- Heat/Lot numaraları
Sarf Malzeme Bilgileri
- Elektrot/tel spesifikasyonu
- F-Number / A-Number (ASME)
- Gerçek çaplar
- Lot numaraları
- Koruyucu gaz türü ve akışı
- Flux türü ve lot numarası
Gerçek Kaynak Parametreleri
Her paso için:
- Akım (A)
- Gerilim (V)
- Kaynak hızı
- Isı girdisi (kJ/mm)
- Tel besleme hızı (GMAW/FCAW için)
Sıcaklık Kayıtları
- Gerçek ön ısıtma sıcaklığı
- Pasolar arası sıcaklık aralığı
- PWHT parametreleri (varsa)
- Sıcaklık ölçüm yöntemi
Test Sonuçları
Görsel Muayene
- Yüzey durumu
- Geometrik uygunluk
- Görünür kusurlar
Radyografik/Ultrasonik Muayene
- Muayene standardı
- Kabul kriteri
- Sonuçlar (kabul/ret)
- Rapor numarası
Çekme Testi
| Numune | Kesit Alanı | Max. Yük | Çekme Dayanımı | Kopma Yeri | Sonuç |
|---|---|---|---|---|---|
| T1 | mm² | kN | MPa | HAZ/Kaynak/Ana Metal | Kabul/Ret |
| T2 | mm² | kN | MPa | HAZ/Kaynak/Ana Metal | Kabul/Ret |
Eğme Testi
| Numune | Tip | Eğme Açısı | Çatlak/Açılma | Sonuç |
|---|---|---|---|---|
| B1 | Kök | 180° | Yok | Kabul |
| B2 | Yüz | 180° | Yok | Kabul |
Darbe Testi (Gerekiyorsa)
| Numune | Konum | Sıcaklık | Absorbe Edilen Enerji | Min. Gerekli | Sonuç |
|---|---|---|---|---|---|
| CV1 | Kaynak Metali | -20°C | J | J | Kabul/Ret |
| CV2 | HAZ | -20°C | J | J | Kabul/Ret |
Sertlik Testi (Gerekiyorsa)
- Ölçüm konumları (kaynak metali, HAZ, ana metal)
- Ölçüm değerleri (HV veya HB)
- Maksimum kabul edilebilir değer
- Sonuç
Makro İnceleme
- Kaynak geometrisi
- Nüfuziyet durumu
- Kusur tespiti
- Fotoğraf
Kalifikasyon Aralığı
WPQR, test edilen parametrelerin belirli bir aralığını kapsar:
Kalınlık aralığı: Test kalınlığına göre belirlenir. Örneğin ASME'de 10mm test, 3mm-20mm aralığını kapsayabilir.
Çap aralığı: Boru kaynağında geçerlidir. Küçük çaplar daha geniş aralık sağlar.
Pozisyon: Test pozisyonu belirli pozisyonları kapsar. Örneğin 6G tüm pozisyonları kapsar.
Malzeme grubu: Aynı P-Number/grup içindeki malzemeler kapsanır.
Onay Bölümü
- Kaynakçı adı ve imzası
- Tanık/denetçi adı ve imzası
- Kaynak mühendisi onayı
- Kalite onayı
- Tarihler
ISO 15614 ve ASME Section IX Karşılaştırması
| Özellik | ISO 15614 | ASME Section IX |
|---|---|---|
| Terim | WPQR | PQR |
| Malzeme gruplandırması | EN ISO/TR 15608 | P-Number |
| Sarf malzeme sınıflandırması | - | F-Number, A-Number |
| Kalınlık aralığı | Daha dar | Daha geniş |
| Pozisyon kapsama | Sınırlı | Daha geniş |
| Darbe testi | Genellikle zorunlu | Supplementary variable |
| Sertlik testi | Genellikle zorunlu | Bazı durumlarda |
Test Gereksinimleri
Çekme Testi
Kaynağın mekanik dayanımını ölçer:
- Numuneler kaynağı enine keser
- Ana metalden kopma beklenir
- Minimum dayanım ana metal dayanımını karşılamalı
Eğme Testi
Kaynağın sünekliğini ve nüfuziyetini test eder:
- Kök eğme: Kök tarafı gerilim altında
- Yüz eğme: Yüz tarafı gerilim altında
- Yan eğme: Kalın malzemelerde
- 3mm'den büyük çatlak/açılma kabul edilmez
Darbe Testi (Charpy V-Notch)
Düşük sıcaklıkta tokluğu ölçer:
- Kaynak metalinden numuneler
- HAZ'dan (Isı Tesiri Altındaki Bölge) numuneler
- Belirtilen sıcaklıkta minimum enerji absorpsiyonu
Sertlik Testi
Kaynak bölgesinin sertlik profilini belirler:
- Kaynak metali, HAZ ve ana metal ölçülür
- Maksimum sertlik limitleri vardır (çatlama riski)
- HV10 veya HV5 yaygın kullanılır
Makro İnceleme
Kaynak kesitinin görsel incelemesidir:
- Nüfuziyet kontrolü
- Geometrik doğruluk
- Gözenek, cüruf, çatlak tespiti
- Paso düzeni değerlendirmesi
Size Uygun Eğitimi Bulun
Bireysel mi yoksa kurumsal mı eğitim arıyorsunuz?
Sık Yapılan Hatalar
Hata 1: Eksik Parametre Kaydı
Sorun: Test kaynağı sırasında gerçek parametreler kaydedilmemiş.
Çözüm: Kaynak sırasında tüm parametreleri anlık kaydedin. Amper, volt ölçüm cihazları kullanın.
Hata 2: Yanlış Test Numunesi Konumu
Sorun: Numuneler standartın gerektirdiği konumlardan alınmamış.
Çözüm: Numune kesim planını önceden hazırlayın. Standart şemalarını takip edin.
Hata 3: Test Parçası Boyut Yetersizliği
Sorun: Test parçası tüm numuneler için yeterli değil.
Çözüm: Numune gereksinimlerini önceden hesaplayın. Yedek alan bırakın.
Hata 4: Sıcaklık Kaydı Eksikliği
Sorun: Ön ısıtma ve pasolar arası sıcaklıklar belgelenmemiş.
Çözüm: Kalibreli termometre kullanın. Her paso öncesi sıcaklık kaydedin.
Hata 5: Laboratuvar Akreditasyonu
Sorun: Testler akredite olmayan laboratuvarda yapılmış.
Çözüm: ISO 17025 akrediteli laboratuvar kullanın. Müşteri gereksinimlerini kontrol edin.
WPQR Geçerlilik Süresi
WPQR'ın kendisinin süresi yoktur. Ancak:
- Standart değişikliği: Yeni revizyon, mevcut WPQR'ı etkileyebilir
- Proses değişikliği: Ekipman veya yöntem değişirse yeniden kalifikasyon gerekebilir
- Müşteri gereksinimleri: Bazı müşteriler periyodik yenileme isteyebilir
- Üretim durağı: Uzun süreli durağ sonrası yenileme gerekebilir
WPQR ve WPQ İlişkisi
WPQR prosedürü kalifikeli kılar. WPQ (Welder Performance Qualification) ise kaynakçıyı kalifikeli kılar.
İkisi farklı şeyleri belgeler:
- WPQR: "Bu parametrelerle kaynak yapılabilir"
- WPQ: "Bu kaynakçı bu kaynağı yapabilir"
Üretimde her ikisi de gereklidir:
- Onaylı WPS (WPQR ile desteklenen)
- Kalifikeli kaynakçı (WPQ ile belgelenen)
Sıkça Sorulan Sorular
WPQR ve PQR aynı şey mi?
Evet, aynı amaca hizmet ederler. WPQR ISO terminolojisi, PQR ASME terminolojisidir.
Her WPS için ayrı WPQR gerekir mi?
Hayır. Bir WPQR, kalifikasyon aralığı dahilindeki tüm WPS'leri destekleyebilir. Örneğin bir WPQR ile birden fazla WPS hazırlanabilir.
WPQR kim tarafından onaylanır?
Genellikle kaynak mühendisi, kalite müdürü ve varsa müşteri temsilcisi/denetçi onaylar. Bazı uygulamalarda bağımsız denetim kuruluşu (3rd party) onayı gerekir.
Test başarısız olursa ne olur?
Kök neden analizi yapılır. Parametre ayarlaması sonrası test tekrarlanabilir. Başarısız test de kayıt altına alınmalıdır.
WPQR ne kadar sürede hazırlanır?
Test parçası hazırlığı, kaynak, NDT ve tahribatlı testler dahil 2-4 hafta sürebilir. Darbe testi veya özel testler süreyi uzatabilir.
Bir firma başka firmanın WPQR'ını kullanabilir mi?
Genellikle hayır. WPQR firmaya özeldir. Ancak bazı durumlarda (şirket birleşmeleri, lisans anlaşmaları) transfer mümkün olabilir. Müşteri onayı gerekir.
WPQR, kaynak kalitesinin kanıtıdır. WPS ne yapılacağını söylerken, WPQR bunun gerçekten işe yaradığını belgeler. Doğru hazırlanmış bir WPQR, üretimde güvenin temelidir.
