Pareto Analizi Nedir?

Pareto analizi, problemlerin veya sonuçların nedenlerini öncelik sırasına göre sıralayan ve hangi nedenlerin en büyük etkiye sahip olduğunu gösteren istatistiksel analiz tekniğidir. Bu yöntem, sınırlı kaynakları en etkili biçimde kullanarak iyileştirme çalışmalarına yön vermek için kullanılır.

Pareto analizi, adını 19. yüzyılda yaşamış bir ekonomist olan Vilfredo Pareto'dan almıştır. Pareto, toplumda servet dağılımını incelerken gelirin büyük bir bölümünün nüfusun küçük bir kesimine ait olduğunu gözlemlemiştir. Bu gözlem daha sonra kalite yönetimi alanında genelleştirilerek birçok farklı disiplinde uygulanır hale gelmiştir.

80/20 Kuralı (Pareto Prensibi)

"Sonuçların %80'i, nedenlerin %20'sinden kaynaklanır."

Alan	Örnek
Müşteri Şikayetleri	%80'i problem türlerinin %20'sinden gelir
Satışlar	%80'i müşterilerin %20'sinden sağlanır
Hatalar	%80'i sebeplerin %20'sinden kaynaklanır
Gelirler	%80'i ürünlerin %20'sinden elde edilir

Bu oranlar her zaman tam olarak 80/20 şeklinde gerçekleşmez; 70/30 veya 90/10 gibi farklı dağılımlar da görülebilir. Temel prensip, az sayıda nedenin sonuçların büyük bölümünden sorumlu olmasıdır. Bu anlayış, yöneticilerin ve kalite uzmanlarının dikkatlerini en kritik sorun kaynaklarına yoğunlaştırmasını sağlar.

Pareto Diyagramı Yapısı

Bileşenler:

Yatay eksen: Problem türleri (büyükten küçüğe sıralı)
Sol dikey eksen: Frekans (sayı)
Sağ dikey eksen: Kümülatif yüzde (0-100%)
Sütunlar: Her kategorinin frekansı
Çizgi: Kümülatif yüzde eğrisi

Pareto diyagramı, bar grafik ile çizgi grafiğin birleşiminden oluşur. Sütunlar her bir nedenin tek başına ne kadar etkili olduğunu gösterirken, kümülatif çizgi nedenlerin toplam etkisini görselleştirir. Bu sayede karar vericiler, hangi nedenlerin toplamda %80'lik etkiye ulaştığını bir bakışta tespit edebilir.

Pareto Analizi Adımları

Analiz konusunu belirle -- Hangi problemi veya süreci incelediğinizi net olarak tanımlayın
Kategorileri listele -- Olası neden veya hata türlerini belirleyin
Veri toplama süresini belirle -- Anlamlı sonuçlar için yeterli bir zaman dilimi seçin
Verileri topla ve say -- Her kategori için frekansları kaydedin
Büyükten küçüğe sırala -- En sık karşılaşılan nedeni en başa alın
Yüzde ve kümülatif yüzde hesapla -- Her kategorinin toplam içindeki payını belirleyin
Pareto diyagramını çiz -- Verileri görsel hale getirin
%80 çizgisini belirle ve yorumla -- Kümülatif yüzdenin %80'e ulaştığı noktaya kadar olan kategorilere odaklanın

Size Uygun Eğitimi Bulun

Bireysel mi yoksa kurumsal mı eğitim arıyorsunuz?

Pareto Analizinde Dikkat Edilmesi Gerekenler

Analiz sonuçlarının güvenilir olması için veri toplama sürecinin standart ve tutarlı olması gerekir. Yetersiz veri ile yapılan analiz, yanıltıcı sonuçlar doğurabilir. Toplanan verilerin güncelliliği de önemlidir; eski verilerle yapılan analizler mevcut durumu yansıtmayabilir.

Ayrıca Pareto analizi tek başına kök neden analizi yerine geçmez. Pareto analizi hangi nedenlere öncelik verilmesi gerektiğini gösterir, ancak bu nedenlerin altında yatan kök sebepleri bulmak için balık kılçığı diyagramı veya 5 Neden analizi gibi ek araçlar kullanılmalıdır.

Uygulama Alanları

Üretim hataları analizi: Hata türlerinin sıklığına göre sıralanması ve en kritik hataların öncelikli olarak ele alınması
Müşteri şikayetleri: Hangi şikayet kategorilerinin en yaygın olduğunun belirlenmesi
Makine arızaları: En sık arıza veren ekipmanların veya arıza nedenlerinin tespit edilmesi
Maliyet kalemlerinin analizi: Toplam harcamada en büyük payı oluşturan kalemlerin belirlenmesi
Proje gecikmeleri: Gecikmelere yol açan en önemli faktörlerin saptanması
İş güvenliği: İş kazalarının en sık meydana geldiği alanların veya nedenlerin ortaya çıkarılması

Pareto analizi, sürekli iyileştirme yaklaşımlarının temel araçlarından biridir ve Kaizen, Six Sigma gibi metodolojilerin vazgeçilmez bir bileşeni olarak endüstride yaygın biçimde kullanılmaktadır.