İlaç Üretim Eğitimi: Farmasötik Manufacturing ve Kariyer Rehberi 2025

İlaç üretimi, bilim, teknoloji ve kalite güvencesinin bir araya geldiği, hassasiyet gerektiren ve yüksek katma değerli bir sektördür. Bu kapsamlı rehberde, ilaç üretim eğitimi, farmasötik manufacturing süreçleri, gerekli sertifikalar ve kariyer fırsatlarını detaylı olarak inceleyeceğiz.

İlaç Üretimi Nedir?

İlaç üretimi (Pharmaceutical Manufacturing), aktif farmasötik bileşenlerin (API - Active Pharmaceutical Ingredient) ve yardımcı maddelerin, standart dozaj formlarına (tablet, kapsül, şurup, enjektabl vb.) dönüştürülmesi sürecidir.

İlaç Üretim Süreci

İlaç üretimi şu ana aşamalardan oluşur:

API Tedarik → Ön İşleme → Formülasyon →
Üretim → Paketleme → Kalite Kontrol →
Onay → Dağıtım

Her aşama GMP (İyi Üretim Uygulamaları) standartlarına uygun olmalıdır.

GMP Eğitimi ve GMP Sertifikası hakkında detaylı bilgi için ilgili makalelerimizi inceleyebilirsiniz.

İlaç Dozaj Formları

Katı Dozaj Formları:

Tabletler (film kaplı, enterik kaplı, çiğneme tableti)
Kapsüller (sert jelatin, yumuşak jelatin)
Granüller ve toz formlar
Liyofilize ürünler

Yarı-Katı Dozaj Formları:

Kremler ve merhem ler
Jeller
Suppositories (fitil)

Sıvı Dozaj Formları:

Şuruplar ve süspansiyonlar
Emülsiyonlar
Oral çözeltiler

Steril Dozaj Formları:

Enjektabl çözeltiler (IV, IM, SC)
Göz damlaları
İnfüzyon çözeltileri

İlaç Üretim Eğitimi Kimler İçin?

Hedef Kitle

Üniversite Mezunları:

Eczacılık Fakültesi mezunları
Kimya / Kimya Mühendisliği
Biyoloji / Moleküler Biyoloji ve Genetik
Biyomühendislik
Gıda Mühendisliği
Makine Mühendisliği (ekipman bakım)

Sektörde Çalışanlar:

Üretim operatörleri
Üretim süpervizörleri
Üretim mühendisleri
Kalite güvence uzmanları
Bakım onarım teknisyenleri

Yeni Başlayanlar:

İlaç sektöründe kariyer yapmak isteyenler
Kariyer değişikliği düşünenler
Mezun olup iş arayanlar

Gerekli Ön Bilgiler

Temel Seviye için:

Lise mezunu olmak yeterli
Temel kimya bilgisi (tercih)
Hijyen ve temizlik bilinci

İleri Seviye için:

Üniversite mezunu
Temel GMP bilgisi
Farmakoloji ve farmasötik teknoloji (tercih)

İlaç Üretim Eğitimi İçeriği

Acadezone'un Farmasötik Üretim Eğitim Programı, ilaç üretim tesislerinde çalışmak için gereken tüm teknik ve teorik bilgileri kapsar.

Eğitim Süresi ve Formatı

Toplam Süre: 5-7 gün (40-56 saat)
Günlük Eğitim: 8 saat
Format: Yüz yüze (tesis gezisi dahil) / Online
Dil: Türkçe
Sertifika: Akademik sertifika + GMP entegrasyonu

Modül 1: Farmasötik Üretim Temelleri (6 saat)

1.1 İlaç Endüstrisine Giriş

İlaç geliştirme süreçleri (R&D → Production)
Farmasötik sektörün yapısı (Türkiye ve global)
Düzenleyici çerçeve (TİTCK, FDA, EMA)
İlaç patent ve jenerik ilaçlar

1.2 Farmasötik Terminoloji

API (Active Pharmaceutical Ingredient)
Excipients (yardımcı maddeler)
Batch (parti)
In-process control (süreç içi kontrol)
Yield (verim)
Shelf life (raf ömrü)

1.3 Dozaj Form Seçimi ve Formülasyon

Dozaj formu türleri ve özellikleri
Biyoyararlanım ve biyoeşdeğerlik
Formülasyon geliştirme prensipleri
Stabilite çalışmaları

Modül 2: Katı Dozaj Üretimi (10 saat)

2.1 Tablet Üretimi

Tablet Üretim Teknikleri:

Yaş Granülasyon: En yaygın yöntem
Kuru Granülasyon: Neme duyarlı aktif maddeler için
Doğrudan Basım: Hızlı ve ekonomik

Tablet Üretim Aşamaları:

Ön İşleme (Pre-processing)
- Hammadde tartımı
- Eleme (sieving)
- Karıştırma (mixing/blending)
Granülasyon
- Yaş granülatör ekipmanları
- Granül kurutma (fluid bed dryer, tray dryer)
- Granül eleme ve boyut standardizasyonu
Tablet Sıkıştırma
- Tablet press makineleri (tek zımba, çok zımbalı, rotatif)
- Sıkıştırma parametreleri (basınç, hız)
- Tablet ağırlık kontrolü
- Tablet sertlik ve friabilite
Tablet Kaplama
- Film kaplama (aesthetic, koruyucu)
- Enterik kaplama (mide dirençli)
- Kaplama ekipmanları (coating pan)
- Kaplama çözeltisi hazırlama

Tablet Kalite Kontrolleri:

Ağırlık değişimi testi
Sertlik (hardness) testi
Çözünme (dissolution) testi
Friabilite (ufalanma) testi
Dezentegrasyon (dağılma) testi

2.2 Kapsül Üretimi

Sert Jelatin Kapsüller:

Kapsül boyutları (00, 0, 1, 2, 3, 4, 5)
Dolum teknikleri (tamping, dosing disc)
Kapsül dolum makineleri

Yumuşak Jelatin Kapsüller:

Softgel teknolojisi
Rotary die process
Sıvı ve yarı-katı dolumlar

Modül 3: Sıvı ve Yarı-Katı Dozaj Üretimi (8 saat)

3.1 Şurup ve Süspansiyon Üretimi

Şurup Hazırlama:

Şeker şurubu hazırlama
Aktif madde çözündürme
Koruyucu ve tatlandırıcı ilavesi
Viskozite ayarlama

Süspansiyon Hazırlama:

Askıda tutma ajanları
Homojenizasyon
Redispersiyon testleri

Ekipmanlar:

Karıştırma tankları (mixing vessels)
Homojenizatörler
Dolum makineleri (volumetric, gravimetric)

3.2 Krem ve Merhem Üretimi

Emülsiyon Teknolojisi:

Y/S (yağ içinde su) emülsiyonları
S/Y (su içinde yağ) emülsiyonları
Emülgatörler ve stabilizatörler

Merhem Bazları:

Hidrofilik merhem bazları
Lipofilik merhem bazları
Adsorpsiyon bazları

Üretim Ekipmanları:

Planetary mixer
Homogenizer
Vacuum emulsifier
Tube filling machines

Modül 4: Steril Üretim ve Aseptik Teknikler (10 saat)

4.1 Enjektabl İlaç Üretimi

Steril Üretim Yöntemleri:

A. Terminal Sterilizasyon

Otoklavraha (121°C, 15 dakika)
Kuru ısı sterilizasyonu
Radyasyon sterilizasyonu

B. Aseptik Proses

Aseptik doldurma (Line Clearance)
LAF (Laminar Air Flow) kabinler
İzolator teknolojisi

Steril Enjektabl Türleri:

Ampuller (1ml, 2ml, 5ml, 10ml)
Vial (flakon)
Pre-filled syringe (dolu şırınga)
IV çantaları (infüzyon)

4.2 Aseptik Doldurma Hattı

Kritik Kontrol Noktaları:

Çözelti hazırlama ve filtrasyonu (0.22 µm steril filtre)
Dolum makineleri ve sterilizasyonu
Konteyner sterilizasyonu (depyrogenation)
Kapama (sealing/crimping)
Görsel muayene (inspection)

Temiz Oda Gereksinimleri:

Grade A (ISO 5): Dolum bölgesi
Grade B (ISO 7): Dolum çevresi
Grade C (ISO 8): Hazırlık bölgeleri
Hava basıncı kademeleri (cascade)

Detaylı bilgi için: Aseptik Dolum Eğitimi

4.3 Liyofilizasyon (Freeze-Drying)

Liyofilizasyon Aşamaları:

Dondurma (Freezing): -40°C to -50°C
Birincil Kurutma (Primary Drying): Vakum altında süblimizasyon
İkincil Kurutma (Secondary Drying): Kalan nem uzaklaştırma

Liyofilizatör Ekipmanı:

Donma rafları
Vakum sistemi
Kondansatör
Sıcaklık ve basınç kontrol sistemleri

Liyofilize Ürün Avantajları:

Uzun raf ömrü (2-5 yıl)
Stabilite artışı
Taşıma ve depolama kolaylığı

Modül 5: Üretim Ekipmanları ve Bakımı (8 saat)

5.1 Ana Üretim Ekipmanları

Karıştırma ve Harmanlama Ekipmanları:

V-blender
Ribbon blender
Planetary mixer
Tumble blender

Granülasyon Ekipmanları:

High shear granulator
Fluid bed granulator
Roller compactor (kuru granülasyon)

Kurutma Ekipmanları:

Fluid bed dryer (akışkan yatak kurutucusu)
Tray dryer (tepsi kurutucusu)
Vacuum dryer

Sıkıştırma ve Dolum Ekipmanları:

Single punch tablet press
Rotary tablet press (16, 27, 35 station)
Capsule filling machines
Liquid filling machines

Kaplama Ekipmanları:

Coating pan (conventional, perforated)
Fluid bed coater

5.2 Ekipman Bakım ve Kalifikasyonu

Bakım Türleri:

Önleyici Bakım (Preventive Maintenance): Planlı periyodik bakım
Düzeltici Bakım (Corrective Maintenance): Arıza sonrası
Öngörücü Bakım (Predictive Maintenance): Sensör ve veri bazlı

Ekipman Kalifikasyonu:

DQ (Design Qualification): Tasarım uygunluğu
IQ (Installation Qualification): Kurulum doğrulama
OQ (Operational Qualification): İşletimsel doğrulama
PQ (Performance Qualification): Performans doğrulama

Kalibrasyon:

Terazi kalibrasyonu
Sıcaklık probları
Basınç göstergeleri
HPLC ve GC sistemleri

Modül 6: Üretim Süreç Kontrol ve Validasyonu (6 saat)

6.1 Proses İçi Kontroller (IPC)

Kritik Parametreler:

Tablet üretiminde:
- Granül nem içeriği
- Tablet ağırlığı
- Sertlik
- Dağılma zamanı
Sıvı üretiminde:
- pH
- Viskozite
- Yoğunluk
- Partikül sayımı

Kontrol Frekansı:

Üretimin başlangıcı, ortası, sonu
Kritik işlem adımlarında
Değişiklik sonrası

6.2 Proses Validasyonu

Validasyon Türleri:

1. Prospektif Validasyon

Üretim öncesi validasyon
3 başarılı batch çalıştırma
En yaygın yaklaşım

2. Konkurrent Validasyon

Üretim sırasında doğrulama
Acil durum yöntemi

3. Retrospektif Validasyon

Geçmiş batch verilerinin analizi
Artık pek kullanılmıyor

Kritik Proses Parametreleri (CPP):

Granülasyon süresi ve sıcaklığı
Sıkıştırma basıncı
Kaplama spreyi hızı
Kurutma sıcaklığı ve süresi

Kritik Kalite Özellikleri (CQA):

Assay (saflık)
Dissolution (çözünme)
Uniformity (homojenlik)
Impurities (safsızlıklar)

Modül 7: Üretim Hijyen ve Kontaminasyon Kontrolü (4 saat)

7.1 Personel Hijyeni

Temiz Oda Giyinme Prosedürü:

El yıkama ve dezenfeksiyon
İç giysi (scrubs)
Saç bonesi ve maske
Eldiven (steril)
Gözlük (goggles)
Ayakkabı kaplaması veya çizme
Cleanroom gown (tulum)

Davranış Kuralları:

Minimum hareket
Konuşmayı sınırla
Yavaş ve kontrollü hareketler
Ekipman yüzeylerine dokunmama

7.2 Kontaminasyon Kaynakları ve Kontrolü

Kontaminasyon Türleri:

Çapraz kontaminasyon: Farklı ürünler/batchler arası
Mikrobiyolojik kontaminasyon: Bakteri, mantar, endotoksin
Partikül kontaminasyonu: Toz, fiber, metal parçacıkları
Kimyasal kontaminasyon: Temizlik ajanları, yağlayıcılar

Kontaminasyon Önleme:

Etkili temizlik prosedürleri
Ekipman tasarımı (dead leg yok)
Hava filtrasyon sistemi (HEPA H13/H14)
Line clearance prosedürü
Ayrılmış ekipman (dedicated equipment)

Modül 8: Paketleme ve Etiketleme (4 saat)

8.1 Birincil Paketleme

Birincil Paket Tipleri:

Blister (PVC/PVDC + Aluminyum)
Şişeler (HDPE, cam)
Tüpler (aluminum, plastik)
Ampul ve vial

Paketleme Ekipmanları:

Blister makineleri (termoform, cold-form)
Şişe dolum ve kapatma makineleri
Tüp dolum ve sızdırmazlık makineleri

8.2 İkincil Paketleme

İkincil Paket:

Karton kutular
Etiketleme ve kodlama
Kullanma talimatı (prospektüs)

Otomatik Paketleme Hatları:

Cartoning machines
Case packers
Shrink wrapping
Pallet wrapping

8.3 Etiketleme ve Serialization

Etiket Bilgileri:

Ürün adı ve dozu
Batch numarası
Son kullanma tarihi
Barkod ve DataMatrix
Üretici bilgileri

İlaç Takip Sistemi (İTS):

Türkiye'de 2020'den beri zorunlu
Her kutu unique serial number
Sahtecilik önleme

Size Uygun Eğitimi Bulun

Bireysel mi yoksa kurumsal mı eğitim arıyorsunuz?

İlaç Üretim Kariyer Yolları ve Maaşlar (2025)

Giriş Seviyesi Pozisyonlar (0-2 Yıl)

1. Üretim Operatörü

Maaş: 22.000 - 32.000 TL/ay
Görevler:
- Ekipman çalıştırma (tablet press, granülatör)
- Batch kayıtları tutma
- IPC numunelerini alma
Gereksinimler: Lise/Üniversite + GMP sertifikası

2. Üretim Teknisyeni

Maaş: 25.000 - 35.000 TL/ay
Görevler:
- Ekipman bakımı ve temizliği
- Kalibrasyon desteği
- Troubleshooting
Gereksinimler: Teknik lise/üniversite + GMP

3. Kalite Kontrol (QC) Teknisyeni

Maaş: 24.000 - 34.000 TL/ay
Görevler:
- Laboratuvar testleri
- Numune hazırlama
- Sonuç kayıt ve raporlama
Gereksinimler: Kimya/Biyoloji + GMP

Orta Seviye Pozisyonlar (3-7 Yıl)

4. Üretim Süpervizörü / Hat Şefi

Maaş: 38.000 - 58.000 TL/ay
Görevler:
- 10-15 operatörü yönetme
- Vardiya planlaması
- Günlük üretim hedeflerine ulaşma
- Sapma yönetimi
Gereksinimler: GMP + CAPA eğitimi + 3+ yıl deneyim

5. Üretim Mühendisi

Maaş: 42.000 - 65.000 TL/ay
Görevler:
- Proses optimizasyonu
- Verimlilik iyileştirme (Kaizen, Six Sigma)
- Yeni ekipman validasyonu
- Teknik destek
Gereksinimler: Mühendislik + GMP + Üretim eğitimi

6. Validasyon Uzmanı

Maaş: 45.000 - 70.000 TL/ay
Görevler:
- Proses validasyonu
- Ekipman kalifikasyonu (IQ/OQ/PQ)
- Temizlik validasyonu
- Protokol ve rapor hazırlama
Gereksinimler: Mühendis/Eczacı + GMP + Validasyon eğitimi

7. Paketleme Süpervizörü

Maaş: 35.000 - 52.000 TL/ay
Görevler:
- Paketleme hattı yönetimi
- Etiket kontrolü
- Serialization doğrulama
Gereksinimler: GMP + GDP + 3+ yıl deneyim

İleri Seviye Pozisyonlar (7-12 Yıl)

8. Üretim Müdürü

Maaş: 70.000 - 110.000 TL/ay
Görevler:
- Tüm üretim operasyonlarını yönetme
- Bütçe yönetimi (10-50 milyon TL/yıl)
- Kapasite planlama
- Personel yönetimi (50-200 kişi)
- KPI takibi (OEE, yield, scrap rate)
Gereksinimler: Mühendis/Eczacı + MBA (tercih) + 7+ yıl yönetim

9. Teknik Direktör / Operations Director

Maaş: 90.000 - 150.000 TL/ay
Görevler:
- Üretim + Kalite + Teknik departmanların yönetimi
- Stratejik planlama
- Yeni yatırımlar ve teknoloji transferi
- Düzenleyici denetim liderliği
Gereksinimler: 10+ yıl üst düzey yönetim

10. Site Director / Fabrika Müdürü

Maaş: 120.000 - 200.000+ TL/ay
Görevler:
- Tüm fabrika operasyonları (üretim, kalite, bakım, HR, finance)
- P&L sorumluluğu
- Yatırım kararları
Gereksinimler: 12+ yıl + C-suite deneyim

Uzmanlık Pozisyonlar

11. Proses Geliştirme Uzmanı

Maaş: 50.000 - 80.000 TL/ay
Görevler:
- Yeni ürün transferi (tech transfer)
- Proses optimize
- Pilot batch üretimi
- Scale-up çalışmaları
Gereksinimler: MSc/PhD (tercih) + R&D + üretim deneyimi

12. Continuous Improvement (CI) Uzmanı

Maaş: 48.000 - 75.000 TL/ay
Görevler:
- Lean Manufacturing uygulamaları
- Kaizen ve 6 Sigma projeleri
- OEE iyileştirme
Gereksinimler: Lean Six Sigma Black Belt + üretim deneyimi

Eğitim Ücretleri ve Sertifikasyon (2025)

Acadezone Fiyatlandırması

Eğitim Programı	Süre	Normal Fiyat	İndirimli*
Temel İlaç Üretimi + GMP	5 gün	12.750 TL	10.200 TL
İleri Düzey İlaç Üretimi	7 gün	18.750 TL	15.000 TL
Steril Üretim ve Aseptik	3 gün	9.750 TL	7.800 TL
Tablet Üretim Uzmanlığı	3 gün	8.250 TL	6.600 TL
Sıvı Dozaj Üretimi	2 gün	6.750 TL	5.400 TL
Paketleme ve Serialization	2 gün	5.750 TL	4.600 TL

Paket Fırsatları:

Komple Paket (Temel + İleri + Aseptik): 35.000 TL → 28.000 TL (%20 indirim)
GMP + Üretim Paketi: 18.000 TL → 14.400 TL (%20 indirim)

*İndirimli fiyatlar erken kayıt, grup kayıtları (3+ kişi) ve öğrenciler için geçerlidir.

Fiyata Dahil Olanlar

✅ Kapsamlı eğitim materyalleri (PDF + basılı) ✅ Tesis gezisi (partner fabrikalar) ✅ Gerçek ekipman demonstrasyonları ✅ Sınav ve sertifika ✅ Yemek (yüz yüze eğitimlerde) ✅ 6 ay danışmanlık desteği ✅ İş bulma danışmanlığı