ISO 19011 Nedir? Yonetim Sistemleri Denetim Kilavuzu ve Denetim Teknikleri Rehberi

Giris

ISO 19011, yonetim sistemlerinin denetlenmesi icin uluslararasi kabul goren temel kilavuz standarttir. Organizasyonlar, kalite, cevre, is sagligi ve guvenligi gibi alanlardaki yonetim sistemlerinin etkinligini degerlendirmek icin denetim faaliyetlerini bu standarda dayandirmaktadir. ISO 19011:2018, denetim programlarinin yonetimi, denetimlerin yurutulmesi ve denetci yetkinliklerinin degerlendirilmesi konularinda kapsamli bir cerceve sunmaktadir.

Bu rehberde ISO 19011 standardinin tum detaylarini, 7 denetim ilkesini, denetim turlerini, denetim sureci adimlarini, denetci yetkinliklerini ve modern denetim tekniklerini kapsamli bir sekilde inceleyecegiz.

ISO 19011:2018 Tanimi ve Amaci

ISO 19011:2018, Uluslararasi Standardizasyon Orgutu (ISO) tarafindan yayimlanan ve yonetim sistemleri denetimlerinin nasil planlanacagi, yurutulecegi ve iyilestirilecegi konusunda rehberlik saglayan bir kilavuz standarttir. Ilk olarak 2002 yilinda yayimlanan standart, 2011 ve 2018 revizyonlariyla guncellenmistir.

ISO 19011 standardinin tam adi "Yonetim Sistemleri Denetim Kilavuzu" (Guidelines for Auditing Management Systems) olup su amaclara hizmet etmektedir:

Denetim ilkelerinin belirlenmesi ve uygulanmasi
Denetim programlarinin etkin bir sekilde yonetilmesi
Denetim faaliyetlerinin sistematik olarak planlanmasi ve yurutulmesi
Denetci yetkinliklerinin degerlendirilmesi ve gelistirilmesi
Risk tabanli yaklasimin denetim sureclerine entegrasyonu

ISO 19011:2018, belgelendirme amaciyla degil, birinci taraf (ic denetim) ve ikinci taraf (tedarikci denetimi) denetimleri icin tasarlanmistir. Standart, ISO 9001, ISO 14001, ISO 45001, ISO 27001 gibi tum yonetim sistemi standartlarinin denetimine uygulanabilmektedir.

ISO 19011:2018'in Kapsami

Standart, asagidaki ana bolumlerden olusmaktadir:

Madde 3: Terimler ve tarifler
Madde 4: Denetim ilkeleri
Madde 5: Denetim programinin yonetilmesi
Madde 6: Denetimin gerceklestirilmesi
Madde 7: Denetcilerin yetkinligi ve degerlendirilmesi

7 Denetim Ilkesi

ISO 19011:2018, denetim faaliyetlerinin temeline yerlestirilen 7 ilkeyi tanimlamaktadir. Bu ilkeler, denetimin guvenilir, tutarli ve deger katan bir surec olmasi icin gereklidir.

Ilke	Tanim	Aciklama
Dogruluk (Integrity)	Denetcilerin ahlakin temeli olan dogruluk ve durustlugun isini yerine getirmesi	Denetciler, islerini durustluk ve sorumluluk bilinciyle yapmalidir. Denetim faaliyetlerini yalnizca gerekli yetkinlige sahip olduklarinda uzerine almalidir.
Tarafsiz Raporlama (Fair Presentation)	Denetim bulgulari, sonuclari ve raporlarinin dogru ve tarafsiz sekilde sunulmasi	Denetim sirasinda karsilasilan onemli engeller ve denetim ekibi ile denetlenen arasindaki cozulmemis gorus farkliliklari raporlanmalidir.
Mesleki Ozen (Due Professional Care)	Denetcilerin denetim sirasinda gerekli ozeni ve titizligi gostermesi	Denetciler, verdikleri kararlarin oneminin farkinda olmali ve yaptigin ise uygun ozeni gostermelidir.
Gizlilik (Confidentiality)	Denetim sirasinda elde edilen bilgilerin gizliliginin korunmasi	Denetim bilgileri kisisel kazanc icin veya denetlenen tarafin cikarlarini zarara ugratacak sekilde kullanilmamalidir.
Bagimsizlik (Independence)	Denetcilerin denetledikleri faaliyetlerden bagimsiz olmasi	Denetciler, denetim sureci boyunca onyargi ve cikar catismasindan uzak kalmalidir. Ic denetimlerde denetciler, denetledikleri departmandan bagimsiz olmalidir.
Kanita Dayali Yaklasim (Evidence-based Approach)	Denetim sonuclarina ulasma yonteminin gercekci ve tekrarlanabilir olmasi	Denetim kaniti dogrulanabilir olmalidir. Uygun ornekleme yontemleri kullanilarak guvenilir sonuclara ulasilmalidir.
Risk Tabanli Yaklasim (Risk-based Approach)	Risklerin ve firsatlarin denetim planlama, yurutme ve raporlama sureclerinde dikkate alinmasi	Bu ilke, 2018 revizyonuyla eklenmistir. Denetimler, denetlenen organizasyon icin onemli konulara odaklanmalidir.

Bu 7 ilke, bir denetcinin mesleki davranislarinin temelini olusturmaktadir. Ilkelerden herhangi birine uyulmamasi, denetim bulgularinin guvenilirligini ve denetim surecinin butunlugunu tehlikeye atacaktir.

Denetim Turleri

Denetimler, denetimi yapan tarafa gore uc ana kategoriye ayrilmaktadir. Her denetim turunun amaci, kapsamı ve uygulama sekli farklidir.

Ozellik	1. Taraf Denetim (Ic Denetim)	2. Taraf Denetim (Tedarikci Denetimi)	3. Taraf Denetim (Belgelendirme Denetimi)
Kimler Yapar	Organizasyonun kendi calisanlari veya disaridan gorevlendirilen kisiler	Musteri veya musteri adina hareket eden kisiler	Bagimsiz belgelendirme kuruluslari (ornegin TSE, TUV, Bureau Veritas)
Amac	Yonetim sisteminin etkinligini degerlendirmek, iyilestirme firsatlarini belirlemek	Tedarikci performansini degerlendirmek, sozlesme gereksinimlerini dogrulamak	Yonetim sisteminin standart sartlarini karsiladigini teyit etmek ve sertifika vermek
Dayanak Standart	ISO 19011	ISO 19011	ISO/IEC 17021-1 (ek olarak ISO 19011)
Sikligi	Genellikle yilda en az bir kez (organizasyonun ihtiyacina gore)	Tedarik sozlesmesine veya risk degerlendirilmesine bagli	Ilk belgelendirme + yillik gozetim + 3 yilda bir yenileme
Sonucu	Ic denetim raporu, duzeltici faaliyetler, iyilestirme onerileri	Tedarikci degerlendirme raporu, tedarik onay/ret karari	Sertifika verme, askiya alma veya iptal
Zorunluluk	ISO yonetim sistemi standartlari icin zorunlu (ornegin ISO 9001 Madde 9.2)	Sozlesmeye veya prosedure bagli	Belgelendirme almak/surdurmek icin zorunlu

Ic Denetim (1. Taraf Denetim) Neden Onemlidir?

Kalite yonetim sistemi capercevesinde ic denetim, organizasyonun kendi sureclerini degerlendirme ve iyilestirme firsatidir. IC denetim, sadece bir uygunluk kontrolu olmanin otesinde, surekli iyilestirme kulturunun temel taslarindan biridir.

Denetim Sureci Adimlari

ISO 19011, denetim faaliyetlerini sistematik bir sekilde yurutmek icin belirli adimlar tanimlamaktadir. Bu adimlar, denetimin etkinligini ve tutarliligini saglamaktadir.

Adim 1: Denetim Planlama

Denetim planlama asamasinda su faaliyetler gerceklestirilir:

Denetim hedeflerinin belirlenmesi
Denetim kapsaminin tanimlanmasi (surecler, lokasyonlar, zaman dilimi)
Denetim kriterlerinin belirlenmesi (standart maddeleri, prosedurler, yasal gereksinimler)
Denetim ekibinin olusturulmasi ve gorev dagiliminin yapilmasi
Denetim takviminin hazirlanmasi

Adim 2: Denetim Hazirlik

Hazirlik asamasinda denetci ekibi su calismalari yapar:

Dokuman incelemesi: Yonetim sistemi dokumanlari, onceki denetim raporlari, duzeltici faaliyet kayitlari
Denetim planinin hazirlanmasi ve denetlenen tarafa iletilmesi
Kontrol listelerinin (checklist) hazirlanmasi
Calisma belgelerinin duzenlenmesi
Risk degerlendirilmesi yapilarak denetim onceliklerinin belirlenmesi

Adim 3: Denetimin Yurutulmesi

Denetimin yerinde yurutulmesi su asamalari icerir:

Acilis toplantisi: Denetim ekibi ve denetlenen taraf bulusarak denetim plani, kapsam, yontem ve zamanlama konusunda mutabakat saglanir.
Kanit toplama: Gorusmeler, gozlemler, dokuman incelemeleri ve kayit dogrulamalari yapilir.
Bulgu olusturma: Toplanan kanitlar, denetim kriterlerine gore degerlendirilir.
Denetim sonuclarinin hazirlanmasi: Bulgular sentezlenerek genel sonuclar cikarilir.
Kapanis toplantisi: Denetim bulgulari denetlenen tarafa sunulur ve tartisma imkani verilir.

Adim 4: Denetim Raporlama

Denetim raporu, denetim faaliyetlerinin tum sonuclarini iceren resmi belgedir. Rapor su unsurlari icerir:

Denetim hedefleri, kapsami ve kriterleri
Denetim plani ve gerceklesen program
Denetim ekibi uyeleri ve denetlenen taraf yetkilileri
Denetim bulgulari (uygunsuzluklar, gozlemler, iyilestirme firsatlari)
Denetim sonuclari ve genel degerlendirme
Ekler (kontrol listeleri, kanit kayitlari)

Adim 5: Denetim Takibi

Denetim tamamlandiktan sonra su faaliyetler yurutulur:

Duzeltici faaliyetlerin planlanmasi ve uygulanmasi
Kok neden analizlerinin gerceklestirilmesi
Duzeltici faaliyetlerin etkinliginin dogrulanmasi
Denetim programina geri bildirim saglanmasi
Sonraki denetim planlamasina katkida bulunulmasi

Denetim Programi Yonetimi

ISO 19011, denetim programlarinin PDCA (Planla-Uygula-Kontrol Et-Onlem Al) dongusu ile yonetilmesini onermektedir. Denetim programi, belirli bir zaman dilimi icin planlanan bir veya birden fazla denetimi ve bu denetimlerin yonetimini kapsamaktadir.

PDCA Yaklasimi ile Denetim Programi

Planla (Plan):

Denetim programinin hedeflerini belirle
Riskleri ve firsatlari degerlendirme
Denetim kapsam ve kaynaklarini tanimla
Yillik denetim takvimini olustur

Uygula (Do):

Denetimleri programa uygun sekilde gerceklestir
Denetci atamalarini yap
Denetim kayitlarini yonet
Lojistik ve iletisimi koordine et

Kontrol Et (Check):

Denetim programinin etkinligini izle
Denetim bulgularini ve trendleri analiz et
Denetci performansini degerlendire
Paydas geri bildirimlerini topla

Onlem Al (Act):

Iyilestirme firsatlarini belirle ve uygula
Denetim programini guncelle
Denetci egitim ihtiyaclarini karsila
Ust yonetime programin etkinligini raporla

Denetim programi yonetiminde ust yonetim destegi, yeterli kaynak tahsisi ve program yoneticisinin yetkilendirilmesi kritik basari faktorleridir.

Denetci Yetkinlik Gereksinimleri

ISO 19011, denetcilerin sahip olmasi gereken yetkinlikleri bilgi, beceri ve kisisel ozellikler olarak uc ana kategoride tanimlamaktadir.

Kategori	Yetkinlik	Aciklama
Bilgi	Denetim ilkeleri, prosedurler ve yontemler	Denetim planlama, yurutme, raporlama ve takip konularinda bilgi sahibi olmak
Bilgi	Yonetim sistemi standartlari	Denetlenecek standart(lar)in gereksinimlerini derinlemesine bilmek (ISO 9001, ISO 14001 vb.)
Bilgi	Organizasyon ve is surecleri	Denetlenen organizasyonun faaliyet alani, surecleri ve yapisal ozelliklerini anlamak
Bilgi	Yasal ve mevzuat gereksinimleri	Ilgili yasa, yonetmelik ve duzenleyici gereksinimleri bilmek
Beceri	Etkili iletisim	Acik ve net sorular sorabilme, aktif dinleme, yazili ve sozlu iletisim kurabilme
Beceri	Analitik dusunme	Kanitlari degerlendirebilme, mantiksal cikarimlarda bulunabilme, kok neden analizi yapabilme
Beceri	Zaman yonetimi	Denetim programini zamaninda tamamlayabilme, oncelikleri belirleyebilme
Beceri	Ornekleme teknikleri	Uygun ornekleme yontemlerini secebilme ve uygulayabilme
Kisisel Ozellik	Ahlakilik	Adil, durust ve tarafsiz davranabilme
Kisisel Ozellik	Acik fikirlilik	Farkli bakis acilarini dikkate alabilme, alternatif fikirleri degerlendirme
Kisisel Ozellik	Diplomatiklik	Insanlarla uyumlu ve etkili calisabilme, hassas durumlari yonetebilme
Kisisel Ozellik	Gozlem gucu	Fiziksel ortam ve faaliyetleri dikkatli bir sekilde gozlemleyebilme
Kisisel Ozellik	Kararlilik	Onyargi ve baskiya ragmen objektif sonuclara ulasabilme
Kisisel Ozellik	Kulturel duyarlilik	Farkli kulturlere saygi gostererek denetim yapabilme

Denetci yetkinlikleri, egitim, is deneyimi, denetim deneyimi ve surekli mesleki gelisim yoluyla kazanilmakta ve surdurilmektedir.

Size Uygun Eğitimi Bulun

Bireysel mi yoksa kurumsal mı eğitim arıyorsunuz?

Bas Denetci ve Denetci Farklari

Bas denetci (Lead Auditor) ve denetci (Auditor) arasindaki temel farklar soyledir:

Bas Denetcinin Ek Sorumluliklari:

Denetim ekibini olusturmak ve gorevlendirmek
Denetim planini hazirlamak ve denetlenen tarafla koordine etmek
Acilis ve kapanis toplantisinda denetim ekibini temsil etmek
Denetim ekibine rehberlik etmek ve anlasmuzliklari cozumlemek
Denetim raporunu nihai hale getirmek ve onaylamak
Denetlenen tarafla iletisim icin birincil muhatap olmak

Denetcinin Sorumluliklari:

Bas denetcinin verdigi gorevleri yerine getirmek
Denetim planina uygun sekilde kanit toplamak
Bulgulari bagimsiz ve objektif sekilde raporlamak
Kontrol listelerini kullanarak sistematik degerlendirme yapmak
Denetim sirasinda gizlilik ve tarafsizlik ilkelerine uymak

Bas denetci olmak icin genellikle en az 4-5 denetimde denetci olarak gorev yapmis olmak ve bas denetci egitimi sertifikasi almis olmak gerekmektedir.

Denetim Teknikleri

ISO 19011, denetim kanitlarini toplamak icin cesitli teknikler onermektedir. Bu teknikler, tek basina veya birlikte kullanilarak guvenilir denetim sonuclarina ulasilmasini saglamaktadir.

Gorusme (Interview)

Gorusme, denetimin en temel teknigidir. Denetci, denetlenen organizasyonun calisanlariyla yuz yuze veya uzaktan gorusmeler yaparak bilgi toplar.

Etkili gorusme icin ipuclari:

Acik uclu sorular sorun (ne, nasil, neden, ne zaman, kim)
Yonlendirici sorulardan kacinin
Aktif dinleme yaparak detay sorulari gelistirin
Gorusme yapilan kisinin rahat hissetmesini saglayin
Not alin ancak gorusmeyi kesintiye ugratmayin

Ornekleme (Sampling)

Tum kayitlarin ve sureclerin incelenmesi pratik olarak mumkun olmadigi durumlarda ornekleme teknikleri kullanilmaktadir:

Istatistiksel ornekleme: Rastgele veya sistematik ornekleme ile belirli bir guven duzeyinde sonuclara ulasilir
Yargisal ornekleme: Denetcinin bilgi ve deneyimine dayali olarak ornek secimi yapilir
Risk tabanli ornekleme: Yuksek riskli alanlara oncelik verilerek ornek belirlenir

Dokuman Inceleme (Document Review)

Yonetim sistemi dokumanlarinin, kayitlarin ve verilerin incelenmesidir:

Politikalar, prosedurler ve talimatlar
Kalibrasyon ve egitim kayitlari
Uygunsuzluk ve duzeltici faaliyet kayitlari
Performans gostergeleri ve trend analizleri
Yasal uyum dokumanlari

Gozlem (Observation)

Denetci, calisan is ortaminda sureclerin gercekte nasil yurutuldugunu gozlemler:

Uretim hatti surecleri ve operasyonlar
Depolama ve elleceleme kosullari
Kisisel koruyucu ekipman kullanimlari
Is talimatlarina uygunluk
5S ve isyeri duzeni uygulamalari

Denetim Bulgulari Siniflandirmasi

Denetim sirasinda elde edilen kanitlarin denetim kriterlerine gore degerlendirilmesi sonucunda cesitli bulgu turleri ortaya cikmaktadir.

Bulgu Turu	Tanim	Ornek	Gereken Aksiyon
Buyuk (Major) Uygunsuzluk	Yonetim sisteminin bir gereksiniminin tamamen karsilanmamasi veya sistematik bir sapma	Ic denetim surecinin hic uygulanmamasi; kalite politikasinin bulunmamasi	Belirlenen surede kok neden analizi ve duzeltici faaliyet zorunludur. Belgelendirme denetiminde sertifika askiya alinabilir.
Kucuk (Minor) Uygunsuzluk	Yonetim sistemi gereksiniminden izole veya kismi bir sapma	Bir kalibrasyon kaydinin eksik olmasi; bir prosedurun guncel olmamasi	Duzeltici faaliyet gereklidir ancak sistemin genel etkinligini tehdit etmez. Sonraki denetimde takip edilir.
Gozlem (Observation)	Mevcut durumda uygunsuzluk olusturmayan ancak iyilestirilmezse gelecekte uygunsuzluga donusebilecek durum	Egitim kayitlarinin duzenli tutulmasina ragmen bazi formatlarda tutarsizlik olmasi	Zorunlu aksiyon gerektirmez ancak iyilestirme onerisi olarak kaydedilir.
Iyilestirme Firsati (OFI)	Yonetim sisteminin etkinligini artirabilecek potansiyel iyilestirme alanlari	Musteri sikayet surecine veri analitigin entegre edilmesi oneri	Organizasyonun degerlendirilmesine birakilir. Uygulanmasi zorunlu degildir.

Buyuk uygunsuzluklar belgelendirme denetimlerinde ciddi sonuclara yol acabilirken, ic denetimlerde her tur bulgu organizasyonun surekli iyilestirme cabalarini destekler niteliktedir.

ISO 19011 ile ISO 17021 Farki

ISO 19011 ve ISO/IEC 17021-1, sik sik birbirine karistirilan iki standarttir. Ancak amaclari ve uygulama alanlari onemli olcude farklidir.

ISO 19011:

Tipi: Kilavuz standart (zorunlu degil, rehber niteliktedir)
Kapsam: 1. taraf (ic denetim) ve 2. taraf (tedarikci) denetimleri
Hedef Kitle: Ic denetciler, denetim programi yoneticileri, organizasyonlar
Akreditasyon: Akreditasyon gerektirmez
Esneklik: Organizasyonun ihtiyacina gore uyarlanabilir

ISO/IEC 17021-1:

Tipi: Gereksinim standardi (zorunlu uyum gerektirir)
Kapsam: 3. taraf (belgelendirme) denetimleri
Hedef Kitle: Belgelendirme kuruluslari, akreditasyon kurumları
Akreditasyon: Belgelendirme kuruluslari bu standarda uygun olmak zorundadir
Esneklik: Katı gereksinimler icerir, esneklik sinirlidir

Ozetle, ic denetim veya tedarikci denetimi yapiyorsaniz ISO 19011 sizin icin temel referans standarttir. Bir belgelendirme kurulusunun denetimi ise ISO/IEC 17021-1 kapsamindadir.

Uzaktan Denetim (Remote Audit)

2020 sonrasinda kuresel pandemi surecinin etkisiyle uzaktan denetim uygulamalari onemli olcude yayginlasmistir. ISO 19011:2018, zaten uzaktan denetim kavramini icerecek sekilde tasarlanmis olup bu konuda rehberlik sunmaktadir.

Uzaktan Denetim Nedir?

Uzaktan denetim, denetcinin denetlenen organizasyonun fiziksel mekaninda bulunmadan, bilgi ve iletisim teknolojileri (BIT) araciligiyla gerceklestirdigi denetim faaliyetidir.

Uzaktan Denetimde Kullanilan Yontemler

Video konferans: Gorusmeler ve canli surec gozlemleri
Ekran paylasimi: Elektronik kayitlarin ve yazilim sistemlerinin incelenmesi
Bulut tabanli dokuman erisimi: Yonetim sistemi dokumanlarinin uzaktan incelenmesi
Canli kamera yayini: Uretim alani ve tesis gozlemleri
Elektronik anketler: Calisanlara yonelik bilgi toplama

Uzaktan Denetimin Avantajlari ve Sinirlamalari

Avantajlar:

Seyahat maliyetlerinin azalmasi
Esneklik ve zaman tasarrufu
Daha genis cografyaya erisim imkani
Cevre ayak izinin azalmasi

Sinirlamalar:

Fiziksel ortam gozleminin kisitliligi
Teknolojik alt yapi gereksinimleri
Gayri resmi iletisim firsatlarinin azalmasi
Bazi sureclerin uzaktan degerlendirilmesinin zorlugu (depolama kosullari, uretim ortami vb.)

Uzaktan denetim, hibrit yaklasimlarla (kismi yerinde + kismi uzaktan) en etkili sonuclari vermektedir. Organizasyonlar, risk degerlendirmesi yaparak hangi denetim faaliyetlerinin uzaktan yurutulebilecegine karar vermelidir.

Denetim Kontrol Listesi Olusturma

Denetim kontrol listesi (checklist), denetcinin sistematik ve kapsamli bir sekilde denetim yurutmesini saglayan onemli bir aractir. Iyi hazirlanmis bir kontrol listesi, denetimin kalitesini ve tutarliligini artirmaktadir.

Kontrol Listesi Hazirlama Adimlari

Denetim kriterlerini belirleyin: Uygulanacak standart maddeleri, prosedurler ve yasal gereksinimleri listeleyin.
Surecleri tanimlayin: Denetlenecek surecleri ve bunlarin giris/cikislarini belirleyin.
Sorulari formulize edin: Her kriter icin acik uclu dogrulama sorulari yazin.
Kanit turlerini belirleyin: Her soru icin beklenen kanit turunu (dokuman, kayit, gozlem, gorusme) not edin.
Onceki bulgulari dikkate alin: Onceki denetim bulgulari ve duzeltici faaliyetleri kontrol listesine dahil edin.
Risk alanlarini vurgulayin: Yuksek riskli alanlara daha fazla soru ve zaman ayirin.

Ornek Kontrol Listesi Yapisi

Bir ISO 9001 ic denetimi icin ornek kontrol listesi su alanlari kapsayabilir:

Baglamsal analiz (Madde 4): Organizasyon baglami, ilgili taraflar, kapsam
Liderlik (Madde 5): Ust yonetim taahhudi, kalite politikasi, roller ve sorumluluklar
Planlama (Madde 6): Riskler ve firsatlar, kalite hedefleri, degisikliklerin planlanmasi
Destek (Madde 7): Kaynaklar, yetkinlik, farkindalik, dokumante bilgi
Operasyon (Madde 8): Operasyonel planlama, urun/hizmet gereksinimleri, tasarim, dis temin
Performans degerlendirme (Madde 9): Izleme, olcme, ic denetim, yonetim gozden gecirmesi
Iyilestirme (Madde 10): Uygunsuzluk, duzeltici faaliyet, surekli iyilestirme

Kontrol listesi, bir kilavuz olarak kullanilmali ve denetcinin mesleki yargisinın yerini almamalidir. Denetci, kontrol listesinin disinda kalan konulari da denetim sirasinda degerlendirme esnekligine sahip olmalidir.

Sik Yapilan Denetim Hatalari

Denetim surecinde hem denetciler hem de denetlenen taraflar tarafindan yapilan yaygin hatalar vardir. Bu hatalarin farkindaligi, denetim kalitesini onemli olcude artirmaktadir.

Denetcilerin Yaptigi Hatalar

Yetersiz hazirlık: Denetim oncesinde dokumanlarin ve sureclerin yeterince incelenmemesi
Kapali uclu sorular sorma: "Evet/Hayir" ile cevaplanacak sorular yerine acik uclu sorular sormamak
Kanit olmadan bulgu yazma: Yeterli ve uygun kanit toplamadan uygunsuzluk bildirmek
Onyargili yaklasim: Onceden belirli bir sonuca ulasmak icin kanit aramak
Zaman yonetimi hatasi: Bazi sureclere gereksiz zaman harcayip diger sureclere yeterli zaman ayirmamak
Danismanlik yapmak: Denetim sirasinda denetlenen tarafa nasil yapmalari gerektigini soylemek (denetcinin rolu danismanlik degildir)
Iletisim eksikligi: Bulgulari acik ve anlasilir sekilde iletememek
Gozlemi ihmal etmek: Sadece dokumanlara odaklanip sahada gerceklesen uygulamalari gozlemlememek

Denetlenen Tarafin Yaptigi Hatalar

Hazirlisiz olmak: Denetim oncesinde gerekli kayit ve dokumanlari hazirlamamak
Aşiri bilgi vermek: Sorulan sorunun otesinde gereksiz bilgi paylasmak
Savunmaci tavir takinmak: Uygunsuzluk tespit edildiginde bunu kisisel bir elestirilmis gibi algilamak
Dokumanlari son dakikada guncellemek: Denetim oncesinde aceleyle kayit duzeltmek

Sikca Sorulan Sorular

ISO 19011 nedir ve ne ise yarar?

ISO 19011, yonetim sistemlerinin denetimi icin uluslararasi bir kilavuz standarttir. Denetim ilkelerini, denetim programlarinin yonetimini, denetim faaliyetlerinin yurutulmesini ve denetci yetkinliklerinin degerlendirilmesini kapsamaktadir. Tum yonetim sistemi denetimleri (kalite, cevre, is sagligi vb.) icin gecerli olan bu standart, denetim surecinin etkin ve tutarli bir sekilde yurutulmesine rehberlik eder.

ISO 19011 ile ISO 9001 arasindaki iliski nedir?

ISO 9001, kalite yonetim sistemi gereksinimlerini belirleyen bir standartken, ISO 19011 bu sistemin nasil denetlenecegini gosteren bir kilavuzdur. ISO 9001 Madde 9.2, organizasyonlarin ic denetim yapmasini zorunlu kilar ve bu denetimlerin yurutulmesinde ISO 19011 referans alinir. Dolayisiyla ISO 19011, ISO 9001'in denetim asamasinin uygulanmasinda temel rehberdir.

IC denetci olmak icin hangi egitimleri almak gerekir?

Ic denetci olmak icin genellikle su adimlar izlenir: (1) Denetlenecek yonetim sistemi standardini ogrenme egitimi (ornegin ISO 9001 temel egitimi), (2) ISO 19011'e dayali ic denetci egitimi (genellikle 2-3 gun), (3) Deneyimli bir denetcinin gozetiminde en az 2-3 denetimde gozlemci veya denetci olarak katilim. Bas denetci olmak icin ise ek egitim ve denetim deneyimi gerekmektedir.

ISO 19011:2018'deki en onemli degisiklik nedir?

ISO 19011:2018'in en belirgin yeniligi, denetim ilkelerine risk tabanli yaklasimin eklenmesidir. 2011 versiyonunda 6 denetim ilkesi bulunurken, 2018 versiyonuyla birlikte 7. ilke olarak risk tabanli yaklasim eklenmiş ve denetim programlarinin risklere ve firsatlara dayali olarak planlanmasi vurgulanmistir. Ayrica uzaktan denetim kavramlarina yonelik rehberlik de guclendirilmistir.

Ic denetim ne siklikla yapilmalidir?

ISO standartlari belirli bir ic denetim sikligi dayatmaz; ancak organizasyonun "planlanan araliklarla" ic denetim yapmasini ister. Cogu organizasyon yilda en az bir kez tum surecleri kapsayan ic denetim yapar. Ancak yuksek riskli surecler, onceki denetimlerde uygunsuzluk tespit edilen alanlar veya onemli degisiklikler gecirmis surecler daha sik denetlenmelidir. Denetim sikligi, risk degerlendirmesi ve organizasyonun ihtiyaclarina gore belirlenmelidir.

Uzaktan denetim, yerinde denetimin yerini alabilir mi?

Uzaktan denetim, yerinde denetimi tamamen ikame etmemektedir. ISO 19011, uzaktan denetimi desteklemekle birlikte, fiziksel gozlem gerektiren sureclerin (uretim ortami, depolama, ekipman durumu vb.) uzaktan degerlendirilmesinin sinirli oldugunu kabul etmektedir. En etkili yaklasim, hibrit denetim modelidir: dokuman incelemeleri ve gorusmeler uzaktan, saha gozlemleri ise yerinde gerceklestirilir.

Denetimde buyuk uygunsuzluk ciktiginda ne olur?

Ic denetimde buyuk uygunsuzluk tespit edildiginde, organizasyon belirlenen sure icinde kok neden analizi yapmali ve duzeltici faaliyet planlamalidir. Belgelendirme denetiminde ise buyuk uygunsuzluk, sertifikanin verilmesini veya surdurmesini engelleyebilir. Belgelendirme kurulusu genellikle 90 gun icerisinde duzeltici faaliyetin tamamlanmasini ve kanit sunulmasini ister. Birden fazla buyuk uygunsuzluk, sertifikanin askiya alinmasina yol acabilir.

ISO 19011 sertifikasi alinabilir mi?

ISO 19011, bir belgelendirme standardi degil, kilavuz standarttir. Dolayisiyla bir organizasyonun "ISO 19011 sertifikasi" almasi soz konusu degildir. Ancak bireylerin IC denetci veya bas denetci yetkinliklerini kanitlayan egitim sertifikalari alinabilmektedir. Bu sertifikalar, akredite egitim kuruluslari tarafindan verilmektedir ve denetci yetkinligini belgeleyen onemli kariyer belgeleridir.

ISO 19011:2018, yonetim sistemlerinin etkin bir sekilde denetlenmesi icin vazgecilmez bir kilavuz standarttir. 7 denetim ilkesi, sistematik denetim sureci, denetci yetkinlik gereksinimleri ve risk tabanli yaklasim ile modern denetim uygulamalarinin temelini olusturmaktadir.

Basarili bir denetim programi icin su unsurlar kritik oneme sahiptir:

Ilkelere baglilik: 7 denetim ilkesinin tum denetim faaliyetlerinde uygulanmasi
Sistematik planlama: PDCA dongusu ile denetim programinin yonetilmesi
Yetkin denetciler: Bilgi, beceri ve kisisel ozellikler acisindan donanımli denetcilerin yetistirilmesi
Risk tabanli yaklasim: Denetim kaynaklarinin en kritik alanlara yonlendirilmesi
Surekli iyilestirme: Her denetimin, bir sonraki denetimi daha iyi yapma firsati olarak degerlendirilmesi

Kalite yonetim sistemi uygulamalarinda ic denetim, organizasyonun kendini aynada gormesidir. ISO 19011, bu aynayi dogru tutumanin ve gercek resmi gormenin yolunu gostermektedir.

Denetim yetkinliklerinizi gelistirmek ve profesyonel denetci kariyerinize adim atmak icin Acadezone'un ISO 9001 Bas Denetci Egitimi programini inceleyebilirsiniz.