NADCAP Nedir? Havacılık Özel Proses Akreditasyonu Rehberi
Havacılık sektöründe "özel proses" olarak adlandırılan işlemler — kaynak, ısıl işlem, kaplama, tahribatsız muayene — kritik öneme sahiptir. Bu proseslerin sonuçları, işlem bittikten sonra tam olarak doğrulanamaz. Bir kaynağın iç yapısını, ısıl işlemin metalurjik etkisini veya kaplamanın yapışma kalitesini sadece prosesin kendisini kontrol ederek garanti edebilirsiniz.
İşte NADCAP, bu özel proseslerin güvenilirliğini sağlayan küresel akreditasyon programıdır.
NADCAP Ne Demek?
NADCAP, National Aerospace and Defense Contractors Accreditation Program ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçe karşılığı "Ulusal Havacılık ve Savunma Müteahhitleri Akreditasyon Programı"dır.
NADCAP, PRI (Performance Review Institute) tarafından yönetilen, havacılık ve savunma sanayi tedarikçilerinin özel proseslerini denetleyen ve akredite eden bir programdır.
Programın temel özellikleri:
- Endüstri tarafından yönetilir: Boeing, Airbus, Lockheed Martin, Rolls-Royce gibi büyük OEM'ler ve Tier 1 tedarikçiler yönetimde yer alır
- Küresel geçerlilik: Bir NADCAP akreditasyonu dünya çapında kabul görür
- Proses odaklı: AS9100 kalite sistemi yerine spesifik prosesleri denetler
- Subscriber sistemi: OEM'ler "subscriber" (abone) olarak programa katılır ve akreditasyon gereksinimlerini belirler
NADCAP ve AS9100 İlişkisi
NADCAP ile AS9100 farklı ama tamamlayıcı sistemlerdir:
| Özellik | AS9100 | NADCAP |
|---|---|---|
| Kapsam | Kalite yönetim sistemi (genel) | Özel prosesler (spesifik) |
| Denetim odağı | Sistem ve süreçler | Teknik yetkinlik |
| Sertifika veren | Akrediteli belgelendirme kuruluşları | PRI (Performance Review Institute) |
| Geçerlilik | 3 yıl (yıllık gözetim) | 12-24 ay (proses ve performansa göre) |
| Zorunluluk | Havacılık tedarikçileri için fiilen zorunlu | Özel proses yapan tedarikçiler için zorunlu |
Bir havacılık tedarikçisi genellikle hem AS9100 hem de ilgili NADCAP akreditasyonlarına sahip olmalıdır.
NADCAP Proses Kategorileri
NADCAP, çeşitli özel proses kategorilerini kapsar:
Aero Engine Supplier Quality (AESQ)
Motor tedarikçileri için kalite sistemi gereksinimleri.
Chemical Processing
Kimyasal işlemler ve yüzey hazırlık prosesleri:
- Anodizasyon
- Kimyasal dönüşüm kaplamaları
- Passivation
- Asitle temizleme (pickling)
- Kimyasal frezeleme
Coatings
Kaplama prosesleri:
- Termal sprey kaplamalar
- Boya ve organik kaplamalar
- Dry film yağlayıcılar
- Sert krom kaplama
Composites
Kompozit malzeme üretimi:
- CFRP (Karbon fiber)
- GFRP (Cam fiber)
- Prepreg işleme
- Yapıştırma (bonding)
Conventional Machining
Konvansiyonel talaşlı imalat.
Elastomer Seals
Elastomer conta ve sızdırmazlık elemanları.
Electronics
Elektronik montaj ve lehimleme.
Fluid Distribution Systems
Sıvı dağıtım sistemleri.
Heat Treating
Isıl işlem prosesleri:
- Sertleştirme
- Temperleme
- Yaşlandırma
- Çözelti ısıl işlemi
- Gerilim giderme
Bu kategori AMS 2750 pirometri standardına uyumu zorunlu kılar.
Materials Testing Laboratories
Malzeme test laboratuvarları.
Measurement & Inspection
Ölçüm ve muayene.
Metallic Materials Manufacturing (MMM)
Metalik malzeme üretimi.
Non-Conventional Machining
Konvansiyonel olmayan işleme:
- EDM (Elektro erozyon)
- ECM (Elektrokimyasal işleme)
- Lazer işleme
Nondestructive Testing (NDT)
Tahribatsız muayene:
- Radyografik muayene (RT)
- Ultrasonik muayene (UT)
- Manyetik parçacık muayenesi (MT)
- Penetrant muayene (PT)
- Eddy current (ET)
Shot Peening
Bilyalı dövme.
Welding
Kaynak prosesleri:
- Füzyon kaynağı
- Elektron ışını kaynağı
- Lazer kaynağı
- Direnç kaynağı
- Brazing (sert lehimleme)
NADCAP Akreditasyon Süreci
1. Hazırlık Aşaması
Self-Audit (Öz Değerlendirme):
- NADCAP checklist'lerini indirin (eTask portalı)
- Mevcut sistemleri gereksinimlere karşı değerlendirin
- Gap'leri (eksikleri) belirleyin
- Düzeltici faaliyetleri tamamlayın
Dokümantasyon:
- Proses prosedürlerini gözden geçirin
- Ekipman kalifikasyonlarını doğrulayın
- Personel eğitim kayıtlarını güncelleyin
- Kalibrasyon kayıtlarını kontrol edin
Başvuru:
- PRI eTask portalına kaydolun
- Başvuru formunu doldurun
- Gerekli ücretleri ödeyin
2. Denetim Aşaması
Denetim Planlaması:
- PRI, akrediteli denetçi atar
- Denetim tarihi belirlenir
- Denetim kapsamı onaylanır
Saha Denetimi:
- Genellikle 2-5 gün sürer
- Dokümantasyon incelemesi
- Proses gözlemi
- Personel mülakatları
- Ekipman ve kalibrasyon kontrolü
- Kayıt incelemesi
Denetim Bulguları:
| Bulgu Tipi | Açıklama | Etki |
|---|---|---|
| Major NCR | Kritik uygunsuzluk | Akreditasyon verilemez, düzeltme zorunlu |
| Minor NCR | Küçük uygunsuzluk | Belirli sürede düzeltme gerekli |
| Finding | Gözlem, iyileştirme fırsatı | Bilgilendirme amaçlı |
3. Onay Aşaması
Task Group İncelemesi: İlgili proses kategorisinin teknik uzmanlarından oluşan Task Group, denetim raporunu inceler.
Merit Sistemi: NADCAP, tedarikçileri performanslarına göre derecelendirir:
- Merit Status: Mükemmel performans, uzatılmış akreditasyon süresi
- Standard: Normal akreditasyon
- Probation: Sorunlu performans, sık denetim
Akreditasyon Kararı:
- Onay: Akreditasyon sertifikası verilir
- Şartlı onay: Belirli düzeltmeler sonrası onay
- Red: Akreditasyon verilmez
4. Sürdürme Aşaması
Periyodik Denetimler:
- Standart: 12-18 ayda bir
- Merit: 24 aya kadar uzatılabilir
- Probation: 6-12 ayda bir
Sürekli İyileştirme:
- Düzeltici faaliyet takibi
- Proses performans izleme
- Müşteri şikayetleri yönetimi
NADCAP eTask Portalı
eTask, NADCAP'ın çevrimiçi yönetim portalıdır. Tedarikçiler bu portal üzerinden:
- Başvuru yapabilir
- Denetim takvimini görüntüleyebilir
- Checklist'lere erişebilir
- Düzeltici faaliyet bildirebilir
- Sertifika durumunu takip edebilir
- Abone (subscriber) listesine erişebilir
Subscriber (Abone) Sistemi
NADCAP'ın benzersiz özelliklerinden biri subscriber sistemidir:
Subscriber nedir? Boeing, Airbus, Rolls-Royce gibi büyük OEM'ler ve Tier 1 firmalar "subscriber" olarak NADCAP programına katılır.
Subscriber'ların rolü:
- Akreditasyon gereksinimlerini belirleme (Task Group üyeliği)
- Tedarikçi değerlendirmelerinde söz hakkı
- Kendi tedarikçilerinden NADCAP akreditasyonu talep etme
Tedarikçi için önemi:
- Hangi subscriber'lara tedarik yapıyorsanız, onların gereksinimlerini karşılamalısınız
- Subscriber, tedarikçinin NADCAP durumunu eTask üzerinden sorgulayabilir
Sektörel Uzmanlık için Profesyonel Eğitimler
AS9100, DO-178C, DO-254, NADCAP, AMS 2750 ve daha fazlası için sektör deneyimli uzman eğitmenlerden sertifikalı eğitim programları.
Eğitimleri KeşfetSertifikalı Eğitimler
Uluslararası geçerlilikte sertifikalar
Uzman Eğitmenler
Sektör deneyimli profesyoneller
Uygulamalı İçerik
Gerçek vaka çalışmaları
Esnek Programlar
Online ve yüz yüze seçenekler
Sık Denetlenen Konular
Her proses kategorisinde ortak denetim konuları:
Personel
- Eğitim kayıtları
- Yetkinlik değerlendirmesi
- Görme testi (NDT için)
- Sertifikasyon durumu
Ekipman
- Kalibrasyon durumu
- Bakım kayıtları
- Proses yeterliliği
- Güvenlik kontrolleri
Prosedürler
- Güncellik
- Müşteri onayı (gerekiyorsa)
- Uygulama ile uyum
Malzeme Kontrolü
- Giriş muayene
- Raf ömrü takibi
- Saklama koşulları
- İzlenebilirlik
Kayıtlar
- Eksiksizlik
- Okunabilirlik
- Saklama süresi
- Erişilebilirlik
Yaygın Uygunsuzluklar
NADCAP denetimlerinde en sık karşılaşılan uygunsuzluklar:
Heat Treat (Isıl İşlem)
- TUS sıklığının karşılanmaması
- SAT toleranslarının aşılması
- Pirometri kayıtlarında eksiklik
- Termokupl kalibrasyon gecikmeleri
NDT (Tahribatsız Muayene)
- Operatör sertifikasyon süresinin geçmiş olması
- Penetrant malzeme uyumluluk testlerinin yapılmaması
- Referans standartların kalibrasyon durumu
- Prosedür revizyonlarının takibi
Welding (Kaynak)
- WPS / WPQR eksiklikleri
- Kaynakçı kalifikasyon süresinin geçmiş olması
- Sarf malzeme kontrolü
- Kaynak parametrelerinin kaydı
Chemical Processing
- Banyo analiz sıklığı
- Proses parametre kontrolü
- Rinse (durulama) suyu kalitesi
- Atık yönetimi
NADCAP Hazırlık Rehberi
Adım 1: Kapsam Belirleme
- Hangi proses kategorilerinde akreditasyon gerekli?
- Müşteri (subscriber) gereksinimleri neler?
- Mevcut yetkinlikler neler?
Adım 2: Kaynak Planlama
- Bütçe (başvuru ücreti, denetim ücreti, danışmanlık)
- Personel (proje yöneticisi, teknik uzmanlar)
- Zaman (genellikle 6-12 ay hazırlık)
Adım 3: Gap Analizi
- NADCAP checklist'lerini indirin
- Mevcut durumu değerlendirin
- Eksikleri belgeleyin
- Aksiyon planı oluşturun
Adım 4: Sistem İyileştirme
- Prosedürleri güncelleyin
- Ekipman yatırımlarını yapın
- Personeli eğitin
- Kayıt sistemlerini düzenleyin
Adım 5: İç Denetim
- NADCAP kriterlerine göre iç denetim yapın
- Bulguları kapatın
- Hazırlık seviyesini doğrulayın
Adım 6: Başvuru ve Denetim
- eTask üzerinden başvurun
- Denetim tarihini planlayın
- Denetim öncesi hazırlıkları tamamlayın
NADCAP Maliyetleri
NADCAP akreditasyonunun maliyetleri:
| Kalem | Yaklaşık Maliyet |
|---|---|
| Başvuru ücreti | $1,500 - $3,000 |
| Denetim ücreti (günlük) | $1,500 - $2,500 |
| Yıllık abonelik | $500 - $1,500 |
| Danışmanlık (opsiyonel) | $10,000 - $50,000 |
| İç iyileştirmeler | Değişken |
Toplam ilk yıl maliyeti, küçük bir tesis için $20,000-50,000, büyük tesisler için $100,000+ olabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
NADCAP zorunlu mu?
Yasal olarak zorunlu değildir. Ancak Boeing, Airbus, Lockheed Martin gibi büyük OEM'ler, özel proses yapan tedarikçilerinden NADCAP akreditasyonu talep eder. Bu nedenle havacılık tedarik zincirinde fiilen zorunludur.
NADCAP akreditasyonu ne kadar süre geçerli?
Standart 12-18 ay. Merit statüsündeki tedarikçiler için 24 aya kadar uzatılabilir. Probation durumunda 6-12 ay olabilir.
Birden fazla proses için tek denetim yapılabilir mi?
Evet, birden fazla proses kategorisi aynı denetimde değerlendirilebilir. Ancak her kategori için ayrı akreditasyon verilir.
NADCAP denetçisi kimdir?
NADCAP denetçileri, PRI tarafından eğitilmiş ve yetkilendirilmiş, ilgili proses alanında deneyimli uzmanlardır. Genellikle endüstri geçmişine sahiptirler.
NADCAP başarısız olursam ne olur?
Major uygunsuzluklar kapatılmadan akreditasyon verilmez. Düzeltici faaliyetleri tamamlayıp yeniden değerlendirme talep edebilirsiniz. Başarısızlık subscriber'lara görünür.
AS9100 sertifikam varsa NADCAP'a ihtiyacım var mı?
Özel proses yapıyorsanız (kaynak, ısıl işlem, NDT, kaplama vb.) evet. AS9100 genel kalite sistemini, NADCAP spesifik proses yetkinliğini denetler.
NADCAP, havacılık sektöründe özel proses güvenilirliğinin garantisidir. Akreditasyon süreci zorlu olsa da, başarılı bir NADCAP akreditasyonu küresel havacılık tedarik zincirinde rekabet avantajı sağlar.
