Konfigürasyon Yönetimi Nedir? CM Süreci, Dört Temel Sütunu ve Uygulama Rehberi
Konfigürasyon yönetimi (Configuration Management - CM), bir ürünün tasarım, üretim ve kullanim omru boyunca fiziksel ve fonksiyonel ozelliklerinin tanimlanmasi, kontrol edilmesi, kayit altina alinmasi ve dogrulanmasi icin uygulanan sistematik bir disiplindir. Havacilk, savunma, uzay ve karmasik muhendislik sektorlerinde urun butunlugunu ve izlenebilirligi garantileyen CM, gunumuzde yazilim, otomotiv ve medikal cihaz alanlarinda da vazgecilmez bir surec haline gelmistir.
Bu kapsamli rehberde konfigurasyon yonetiminin tanimini, tarihsel gelisimini, dort temel sutununu, ilgili standartlari (ISO 10007, AS9100, EIA-649) ve pratik uygulama adimlarini detayli sekilde inceleyecegiz.
Icindekiler
- Konfigurasyon Yonetimi Tanimi
- CM'nin Tarihsel Gelisimi
- ISO 10007 Standardi
- Dort Temel Sutun
- Konfigurasyon Kalemi (CI) Kavrami
- Konfigurasyon Temel Cizgileri (Baseline)
- Konfigurasyon Kontrol Kurulu (CCB)
- Muhendislik Degisiklik Teklifi (ECP)
- Konfigurasyon Durum Muhasebesi
- Fonksiyonel ve Fiziksel Denetim
- AS9100 ve Havacilik/Savunma'da CM
- CM vs Dokuman Kontrolu vs Degisiklik Yonetimi
- Urun Yasam Dongusu ve CM Entegrasyonu
- CM Araclari ve PLM Sistemleri
- Pratik Uygulama Adimlari
- Sikca Sorulan Sorular (SSS)
Konfigurasyon Yonetimi Tanimi
Konfigurasyon yonetimi (CM), bir urunun veya sistemin yasam dongusu boyunca fiziksel ve fonksiyonel ozelliklerinin tutarliligini saglayan teknik ve yonetimsel faaliyetler butunudur. ISO 10007 standardina gore CM, asagidaki amaclarla uygulanir:
- Urunun herhangi bir andaki teknik durumunun (konfigurasyon) tam olarak bilinmesi
- Degisikliklerin kontrol altinda yurutulmesi
- Tasarim, uretim ve bakim verilerinin tutarliliginin saglanmasi
- Musteriye teslim edilen urunun, onaylanan tasarimla eslestiginin dogrulanmasi
CM, ozellikle karmasik muhendislik urunlerinde binlerce parcadan olusan sistemlerin izlenebilirligini mumkun kilar. Bir savas ucaginin motorundan bir uydunun iletisim modulune, bir tibbi cihazdan bir nukleer santralin kontrol sistemine kadar CM, guvenlik ve kalite acisindan kritik oneme sahiptir.
CM'nin Tarihsel Gelisimi
Konfigurasyon yonetimi, askeri ve havacilik sektorlerindeki karmasik sistem ihtiyaclarindan dogmustur. Tarihsel sureyi anlamak, CM'nin neden bu kadar titiz bir disiplin oldugunu kavramak icin onemlidir.
Kronolojik Gelisim
| Donem | Gelisme | Aciklama |
|---|---|---|
| 1950'ler | ABD Savunma Bakanligi (DoD) ilk CM uygulamalari | Fuze ve savas ucagi programlarinda konfigurasyon tutarsizliklari nedeniyle buyuk basarisizliklar yasanmasi |
| 1962 | MIL-STD-480/481/482/483 serisi | ABD ordusunun ilk resmi CM standartlari; tanimlama, kontrol, durum muhasebesi ve denetim icin ayri standartlar |
| 1971 | MIL-STD-973 | Tum CM faaliyetlerini tek bir standart altinda birlestiren kapsamli rehber |
| 1998 | EIA-649 | Elektronik Sanayi Birligi'nin (EIA) sivil sektore yonelik CM standardi; askeri standartlarin yerine gecen modern yaklasim |
| 2003 | ISO 10007 | Uluslararasi Standardizasyon Orgutu'nun CM icin kilavuz standardi |
| 2007 | EIA-649-B | Guncellenmis sivil CM standardi; yazilim ve sistem muhendisligi entegrasyonu |
| 2016 | ANSI/EIA-649-C | Guncel CM standardi; risk tabanli yaklasim ve dijital CM kavramlari |
MIL-STD-973 uzun yillar havacilik ve savunma sanayinin omurgasi olmustur. Ancak sivil sektorun CM'ye artan ihtiyaci, EIA-649 standardinin olusturulmasina yol acmistir. Bugun hem askeri hem sivil programlarda EIA-649 ve ISO 10007 referans standart olarak kullanilmaktadir.
ISO 10007 Standardi
ISO 10007:2017 "Kalite Yonetimi -- Konfigurasyon Yonetimi Icin Kilavuz", ISO 9001 kalite yonetim sistemi cercevesinde konfigurasyon yonetiminin nasil uygulanacagina dair yol gosterici bir standarttir.
ISO 10007'nin Temel Ozellikleri
- Belgelendirme standardi degildir: ISO 10007, sertifikasyon amacli kullanilmaz; bir kilavuz standarttir
- ISO 9001 ile uyumludur: Kalite yonetim sisteminin bir parcasi olarak CM'yi ele alir
- Sektorlerden bagimsizdir: Havacilik, yazilim, insaat ve diger sektorlerde uygulanabilir
- Dort temel CM faaliyetini tanimlar: Tanimlama, kontrol, durum muhasebesi ve denetim
ISO 10007, ozellikle ilk kez CM uygulayacak organizasyonlar icin iyi bir baslangic noktasidir. Ancak havacilik ve savunma sektorlerinde AS9100 ve EIA-649'un daha spesifik gereksinimleri oncelikli olarak uygulanir.
Dort Temel Sutun
Konfigurasyon yonetimi dort temel faaliyetten olusur. Bu faaliyetler birbirini tamamlar ve CM'nin etkinligi, dordunun de eksiksiz uygulanmasina baglidir.
Detayli Karsilastirma Tablosu
| Ozellik | Konfigurasyon Tanimlama | Konfigurasyon Kontrolu | Durum Muhasebesi | Konfigurasyon Denetimi |
|---|---|---|---|---|
| Amac | Urunun teknik yapisini tanimlamak ve belgelemek | Degisiklikleri degerlendirmek ve onaylamak | Konfigurasyon verilerini kaydetmek ve raporlamak | Urunun belgelere uygunlugunu dogrulamak |
| Temel Soru | "Urun ne?" | "Degisiklik yapmali miyiz?" | "Nerede, ne zaman, ne degisti?" | "Urun gercekten soyledigimiz gibi mi?" |
| Girdi | Tasarim gereksinimleri, spesifikasyonlar | Degisiklik talepleri (ECR/ECP) | Tum CM faaliyetlerinin kayitlari | Konfigurasyon temel cizgileri, uretim verileri |
| Cikti | Konfigurasyon kalemleri, temel cizgiler, CI numaralari | Onaylanmis/reddedilmis degisiklikler, ECN'ler | Konfigurasyon durum raporlari | FCA/PCA raporlari, uygunluk beyanlari |
| Sorumluluk | Tasarim muhendisligi, sistem muhendisligi | CCB (Konfigurasyon Kontrol Kurulu) | Konfigurasyon yonetim birimi | Kalite guvence, CM ekibi |
| Zamanlama | Tasarim basinda ve temel cizgi olusturulurken | Degisiklik gerektiginde (surekli) | Surekli kayit ve periyodik raporlama | Tasarim inceleme asamalarinda, teslim oncesi |
| Ilgili Standart Madde | EIA-649 Bolum 5 | EIA-649 Bolum 6 | EIA-649 Bolum 7 | EIA-649 Bolum 8 |
1. Konfigurasyon Tanimlama (Configuration Identification)
Konfigurasyon tanimlama, CM'nin temel tasidir. Bu asamada:
- Konfigurasyon kalemleri (CI) belirlenir ve hiyerarsik bir yapida siniflandirilir
- Her CI'ya benzersiz bir tanimlama numarasi atanir
- Konfigurasyon temel cizgileri (baseline) olusturulur
- Teknik dokumanlar (cizimler, spesifikasyonlar, arayuz tanimlari) CI'larla iliskilendirilir
Tanimlama sirasinda sorulan temel sorular: Urun hangi parcalardan olusuyor? Her parcanin teknik kimlik bilgisi nedir? Hangi dokumanlar hangi parcalara ait?
2. Konfigurasyon Kontrolu (Configuration Control)
Konfigurasyon kontrolu, onaylanmis temel cizgiler uzerinde yapilacak degisikliklerin sistematik olarak yonetilmesidir:
- Degisiklik talebi (ECR - Engineering Change Request) olusturulur
- Degisikligin etkisi analiz edilir (maliyet, zaman, performans, guvenlik)
- CCB degisikligi degerlendirir ve karar verir
- Onaylanan degisiklik ECN (Engineering Change Notice) ile tum paydaSlara duyurulur
- Degisiklik uygulanir ve temel cizgi guncellenir
3. Konfigurasyon Durum Muhasebesi (Configuration Status Accounting)
Durum muhasebesi, CM'nin "hafizasi"dir. Tum konfigurasyon kayitlarinin tutulmasi ve raporlanmasindan sorumludur:
- Onaylanmis konfigurasyon dokumanlarinin listesi
- Degisiklik gecmisi (ne, ne zaman, neden, kim tarafindan)
- Temel cizgi revizyonlari
- Sapma ve feragat (deviation/waiver) kayitlari
- Urunun guncel konfigurasyon durumu
4. Konfigurasyon Denetimi (Configuration Audit)
Konfigurasyon denetimi, urunun gercekten onaylanmis konfigurasyon dokumanlarına uygun olup olmadigini dogrulamak icin yapilir. Iki temel denetim turu vardir:
- FCA (Functional Configuration Audit): Urunun fonksiyonel performansinin, spesifikasyonlarda belirtilen gereksinimleri karsilayip karsilamadigini dogrular
- PCA (Physical Configuration Audit): Urunun fiziksel yapisinin, uretim dokumanlarinda (cizim, malzeme listesi vb.) tanimlanan konfigurasyonla eslesip eslesmedisini dogrular
Konfigurasyon Kalemi (CI) Kavrami
Konfigurasyon Kalemi (Configuration Item - CI), konfigurasyon yonetimi kapsaminda ayri bir birim olarak tanimlanan ve yonetilen herhangi bir donanim, yazilim, islenmis malzeme, hizmet veya bunlarin birlesiminden olusan varlik/ogedir.
CI Secim Kriterleri
Bir birimin konfigurasyon kalemi olarak belirlenmesinde su kriterler degerlendirilir:
- Kritiklik: Guvenlik veya gorev basarisi icin kritik mi?
- Karmasiklik: Birden fazla alt bilesenden mi olusuyor?
- Arayuz sayisi: Diger CI'larla kac arayuze sahip?
- Degisiklik olasilioi: Tasarim degisikligi bekleniyor mu?
- Test gereksinimleri: Bagimsiz test/dogrulama gerekli mi?
- Lojistik destek: Ayri yedek parca ve bakim gereksinimi var mi?
Ornegin bir savas ucaginda motor, aviyonik sistemi, inis takimi ve ucus kontrol yazilimi ayri CI'lar olarak tanimlanirken, bir vidanin CI olarak tanimlanmasi genellikle gereksizdir. Dogru CI secimi, CM'nin etkinligi ve maliyet dengesi icin hayati oneme sahiptir.
Konfigurasyon Temel Cizgileri (Baseline)
Konfigurasyon temel cizgisi, belirli bir zamanda resmi olarak kabul edilen ve onaylanmis konfigurasyon dokumanlarinin butunudur. Bir baseline, ilerideki tum degisikliklerin referans noktasidir.
Baseline Turleri Karsilastirma Tablosu
| Ozellik | Fonksiyonel Temel Cizgi (FBL) | Tahsisli Temel Cizgi (ABL) | Urun Temel Cizgisi (PBL) |
|---|---|---|---|
| Ingilizce Adi | Functional Baseline | Allocated Baseline | Product Baseline |
| Olusturulma Zamani | Kavramsal/on tasarim asamasi | Detay tasarim asamasi | Uretim/teslim asamasi |
| Icerik | Sistem performans gereksinimleri, fonksiyonel spesifikasyonlar | Alt sistem ve CI-bazli tasarim gereksinimleri | Uretim cizimleri, malzeme listeleri, test prosedUrleri |
| Onay Mekanizmasi | Sistem Gereksinim Inceleme (SRR) | On Tasarim Inceleme (PDR) / Kritik Tasarim Inceleme (CDR) | FCA ve PCA |
| Referans Dokuman | Sistem Spesifikasyonu (SSS/SRS) | Gelistirme Spesifikasyonu, Arayuz Kontrol Dokumani | Urun Spesifikasyonu, TDP (Teknik Veri Paketi) |
| Degisiklik Otoritesi | Musteri veya program otoritesi | Tasarim otoritesi / CCB | CCB |
| Amac | "Sistem ne yapmali?" sorusunu yanitlar | "Her alt sistem/CI ne yapmali?" sorusunu yanitlar | "Urun tam olarak nasil uretilmeli?" sorusunu yanitlar |
Temel cizgiler, urun yasam dongusunde ileri asamalara geciste kapilari tanimlar. Bir baseline olusmadan bir sonraki asamaya gecmek, kontrol edilemez riskler dogurur.
Konfigurasyon Kontrol Kurulu (CCB)
Konfigurasyon Kontrol Kurulu (Configuration Control Board - CCB), konfigurasyon degisikliklerini degerlendirmek ve karara baglamak uzere olusturulan cok disiplinli bir karar organdir.
CCB'nin Gorev ve Yetkileri
- Muhendislik degisiklik tekliflerini (ECP) degerlendirmek
- Degisikliklerin teknik, maliyet, zaman ve lojistik etkilerini analiz etmek
- Degisiklikleri onaylamak, reddetmek veya ertelemek
- Sapma ve feragat taleplerini karara baglamak
- Oncelik ve aciliyet siniflandirmasi yapmak
Tipik CCB Uyelerinin Roller
CCB genellikle su disiplinlerden temsilciler icerir: program yonetimi, sistem muhendisligi, tasarim muhendisligi, uretim muhendisligi, kalite guvence, lojistik destek, test muhendisligi ve malzeme yonetimi. Karmasik programlarda musteri temsilcisi de CCB'de yer alabilir.
Muhendislik Degisiklik Teklifi (ECP)
Muhendislik Degisiklik Teklifi (Engineering Change Proposal - ECP), onaylanmis bir konfigurasyon temel cizgisinde degisiklik yapilmasini oneren resmi bir dokumandir.
ECP Sureci Adimlari
- Degisiklik ihtiyacinin belirlenmesi: Tasarim hatasi, performans iyilestirme, maliyet azaltma veya mevzuat degisikligi gibi nedenlerle ortaya cikar
- ECR (Engineering Change Request) olusturulma: Degisiklik talebi resmi olarak belgelenir
- Etki analizi: Teknik, maliyet, zaman cizelgesi, lojistik ve guvenlik etkileri degerlendirilir
- ECP hazirlanmasi: Onerilen degisikligin detaylari, gerekceleri ve etki analizi sonuclari iceren resmi teklif dokumani hazirlanir
- CCB degerlendirmesi: ECP, CCB toplantisinda incelenir ve karara baglanir
- ECN (Engineering Change Notice) yayinlanma: Onaylanan degisiklik, tum ilgili birimlere resmi olarak duyurulur
- Uygulama ve dogrulama: Degisiklik uygulanir; guncellenen dokumanlar ve urun, dogrulama/test surecinden gecirilir
- Temel cizgi guncelleme: Konfigurasyon temel cizgisi yeni duruma guncellenir
ECP'ler genellikle sinif I (buyuk degisiklik - musteri/yetki onayi gerektirir) ve sinif II (kucuk degisiklik - ic onay yeterli) olarak kategorize edilir.
Uygulayarak Öğren,
Analiz Ederek Ustalaş
AS9100, DO-178C, DO-254, NADCAP, AMS 2750 standartlarını gerçek vakalar üzerinde, interaktif araçlarla öğrenin.
Eğitimleri KeşfetCore Tools & Araçlar
Onlarca toolkit ile standartları uygulamalı öğrenin
What-If Analizleri
Veri analizine dayalı senaryo simülasyonları
Destekleyici Videolar
Her konuyu pekiştiren video içerikler
Gerçek Vaka Çalışmaları
Sektörden gerçek case study'lerle öğrenin
Konfigurasyon Durum Muhasebesi
Konfigurasyon durum muhasebesi (Configuration Status Accounting - CSA), konfigurasyon yonetiminin kayit tutma ve raporlama fonksiyonudur. CSA, urunun yasam dongusu boyunca "tek dogru kaynak" (single source of truth) gorevi gorur.
CSA Kapsamindaki Kayitlar
- Onaylanmis CI listesi ve tanimlama bilgileri
- Temel cizgi revizyonlari ve gecerli versiyon bilgisi
- Degisiklik gecmisi (ECR, ECP, ECN loglari)
- Sapma ve feragat kayitlari (deviation/waiver)
- Denetim sonuclari ve aksiyonlar
- Urunun guncel konfigurasyonu ile tasarim konfigurasyonu arasindaki farklar
Etkin bir CSA sistemi, "Bu urunun su anki durumu nedir?" sorusuna aninda ve dogrucevap verebilmelidir. Bu, ozellikle sahada bulunan urunlerin bakim ve modernizasyonunda kritik oneme sahiptir.
Fonksiyonel ve Fiziksel Denetim
Fonksiyonel Konfigurasyon Denetimi (FCA)
FCA, bir CI'nin fonksiyonel ve performans ozelliklerinin, konfigurasyon dokumanlarinda belirlenen gereksinimleri karsilayip karsilamadigini dogrulayan resmi bir inceleme surecidir.
FCA sirasinda kontrol edilen unsurlar:
- Test sonuclarinin gereksinimlerle karsilastirilmasi
- Tum fonksiyonel gereksinimlerin test ile dogrulanmis olmasi
- Test prosedurlerinin yeterliligi
- Raporlanan sorunlarin ve sapmalarin durumu
Fiziksel Konfigurasyon Denetimi (PCA)
PCA, uretilen urunun fiziksel yapisinin, onaylanmis uretim konfigurasyon dokumanlarindaki tanimla eslesip eslesmedigini dogrulayan resmi bir inceleme surecidir.
PCA sirasinda kontrol edilen unsurlar:
- Uretim cizimlerinin guncelliginin dogrulanmasi
- Malzeme listesinin (BOM) urunle eslesmesi
- Seri numarasi, parca numarasi ve isaretlemelerin dogrulugu
- Uretim proses kayitlarinin tamlioi
FCA genellikle uretim temel cizgisi olusturulmadan once, PCA ise ilk uretim biriminin tesliminiden once tamamlanir. Her iki denetim de basarili sekilde gecildikten sonra urun temel cizgisi (PBL) resmi olarak olusturulur.
AS9100 ve Havacilik/Savunma'da CM
AS9100, havacilik, uzay ve savunma sektorleri icin tasarlanmis kalite yonetim sistemi standardidir. AS9100, ISO 9001'in tum gereksinimlerini icerir ve sektore ozgu ek gereksinimler ekler. Konfigurasyon yonetimi, AS9100'un en onemli ek gereksinimlerinden biridir.
AS9100'de CM Gereksinimleri
AS9100 Rev D (madde 8.1.2) konfigurasyon yonetimi icin su gereksinimleri belirler:
- Konfigurasyon yonetimi planlamasi ve sorumluluk atamalari
- Konfigurasyon tanimlama (CI belirleme, numaralandirma, baseline olusturma)
- Degisiklik kontrolu (etki analizi, onay sureci, uygulama takibi)
- Konfigurasyon durum muhasebesi (kayit tutma, raporlama)
- Konfigurasyon denetimi (FCA/PCA)
Havacilik sektorunde CM, uc elverislilik (airworthiness) ile dogrudan iliskilidir. Bir ucagin uretimden bakim sonuna kadar her anindaki konfigurasyonunun bilinmesi, ucus guvenligi icin zorunludur. EASA ve FAA gibi otorite kurumlar, CM uygulamalarini siki bir sekilde denetler.
Savunma Programlarinda CM
Savunma programlarinda CM, ozellikle su nedenlerle kritiktir:
- Uzun urun omru (30-50 yil) boyunca konfigurasyon izlenebilirligi
- Coklu varyant ve ulke/musteri bazli ozellesitirmeler
- Yedek parca ve lojistik destek icin dogrukonfigurasyon bilgisi
- Interoperabilite ve sistem entegrasyonu gereksinimleri
CM vs Dokuman Kontrolu vs Degisiklik Yonetimi
Konfigurasyon yonetimi, dokuman kontrolu ve degisiklik yonetimi birbirine karistirilan kavramlardir. Asagidaki tablo bu uc disiplinin farklarini netlestirir.
| Kriter | Konfigurasyon Yonetimi (CM) | Dokuman Kontrolu | Degisiklik Yonetimi |
|---|---|---|---|
| Kapsam | Urunun fiziksel ve fonksiyonel ozellikleri + iliskili dokumanlar | Tum organizasyonel dokumanlar (politikalar, prosedurler, talimatlar) | Herhangi bir surec, urun veya sistemdeki degisiklikler |
| Odak Noktasi | Urun butunlugu ve izlenebilirlik | Dokuman yasam dongusu (olusturma, onay, dagitim, revizyon) | Degisikligin planlanmasi, uygulanmasi ve etkisinin yonetilmesi |
| Temel Cikti | CI tanimimlari, baseline'lar, CSA raporlari, FCA/PCA | Kontrol edilen dokuman listesi, revizyon gecmisi | Degisiklik planlari, risk degerlendirmeleri, iletisim planlari |
| Standart/Referans | ISO 10007, EIA-649, AS9100 | ISO 9001 (Madde 7.5), ISO 15489 | ITIL, ADKAR, Kotter modeli |
| Karar Organi | CCB (Konfigurasyon Kontrol Kurulu) | Dokuman kontrol birimi/yetkili onayci | Degisiklik danisma kurulu (CAB) veya proje yonetimi |
| Zaman Boyutu | Urun yasam dongusunun tamami | Dokuman gecerlilik suresi | Degisiklik projesi suresi |
Ozetle: Dokuman kontrolu, CM'nin bir alt bilesenidir (konfigurasyon dokumanlarinin kontrolu). Degisiklik yonetimi ise CM'nin konfigurasyon kontrolu faaliyetinin organizasyonel boyutu ile ortusur, ancak daha genis bir perspektife sahiptir.
Urun Yasam Dongusu ve CM Entegrasyonu
Konfigurasyon yonetimi, urunun kavram asamasindan hizmetten cikarilmasina kadar tum yasam dongusu boyunca uygulanir.
Kavram Asamasi: Sistem gereksinimleri tanilanir, ilk CI adaylari belirlenir ve fonksiyonel temel cizgi (FBL) olusturulmaya baslanir.
Tasarim Asamasi: CI'lar kesinlestirilir, tahsisli temel cizgi (ABL) olusturulur. Degisiklikler CCB kontrolunde yonetilir. FCA planlamasi baslar.
Uretim Asamasi: Urun temel cizgisi (PBL) olusturulur. PCA gerceklestirilir. Seri uretim sirasinda konfigurasyon kontrolu sikilikla uygulanir.
Kullanim ve Bakim Asamasi: Sahada uygulanan degisiklikler (mod, retrofit) kayit altina alinir. CSA surekli guncellenir. Her urunun bireysel konfigurasyonu izlenir.
Hizmetten Cikarma Asamasi: Urunun son konfigurasyon durumu arsivlenir. Yasal ve duzenleyici gereksinimler icin kayitlar saklanir.
CM Araclari ve PLM Sistemleri
Modern konfigurasyon yonetimi, dijital araclar ve entegre bilgi sistemleri olmadan etkin sekilde yurutulemez. PLM (Product Lifecycle Management) sistemleri, CM'nin dijital omurgasini olusturur.
Yaygin Kullanilan CM/PLM Araclari
- Siemens Teamcenter: Havacilik ve savunma sektorunde yaygin; kapsamli CM modulu
- PTC Windchill: Muhendislik degisiklik yonetimi ve BOM yonetiminde guclu
- Dassault Systemes ENOVIA: 3DEXPERIENCE platformu ile entegre CM
- Aras Innovator: Acik kaynakli PLM; esnek CM is akislari
- IBM DOORS: Gereksinim yonetimi ve izlenebilirlik icin tercih edilen arac
Bu sistemler; CI tanimlama, BOM yonetimi, degisiklik is akislari (ECR/ECP/ECN), baseline yonetimi, durum muhasebesi raporlari ve denetim takibi gibi CM fonksiyonlarini dijital ortamda yurutmeyi saglar.
Yazilim sektorunde ise Git, SVN gibi versiyon kontrol sistemleri ve Jira, Azure DevOps gibi is takip araclari yazilim CM'sinin temelini olusturur.
Pratik Uygulama Adimlari
Organizasyonunuzda konfigurasyon yonetimi uygulamak icin izlemeniz gereken adimlar:
Adim 1: CM Plani Olusturun
CM planinda su unsurlar yer almalidir:
- CM'nin kapsami ve hedefleri
- Roller ve sorumluluklar (CM yoneticisi, CCB uyeleri)
- Kullanilacak standart ve prosedurler (ISO 10007, EIA-649)
- CI secim kriterleri
- Degisiklik yonetimi is akisi
- Kullanilacak araclar ve sistemler
Adim 2: Konfigurasyon Kalemlerini Belirleyin
Urun kirilim yapisi (PBS/WBS) uzerinden CI adaylarini belirleyin. Kritiklik, karmasiklik ve degisiklik olasilioi kriterlerini uygulayarak CI listesini kesinlestirin.
Adim 3: Numaralandirma ve Tanimlama Sistemini Kurun
Her CI icin benzersiz bir tanimlama numarasi olusturun. Numaralandirma sistemi; parca numarasi, revizyon seviyesi, seri numarasi ve diger izlenebilirlik bilgilerini icermelidir.
Adim 4: Temel Cizgileri Olusturun
Fonksiyonel, tahsisli ve urun temel cizgilerini uygun proje asamalarinda resmi olarak olusturun. Her baseline, CCB veya yetkili makam tarafindan onaylanmalidir.
Adim 5: CCB'yi Yapilandirin
CCB uyelerini atayin, toplantti sikligini belirleyin ve karar alma prosedurlerini tanimlayin. CCB yetki matrisini (sinif I/II degisiklikler icin) olusturun.
Adim 6: Degisiklik Surec Akisini Uygulayin
ECR > ECP > CCB degerlendirmesi > ECN > Uygulama > Dogrulama akisini prosedurlestirinve dijital ortamda is akisi olarak yapilandirin.
Adim 7: Durum Muhasebesi Sistemini Kurun
CSA icin gerekli kayit ve raporlama yapilarini olusturun. PLM sistemi veya ozel CM veritabani bu amacla kullanilabilir.
Adim 8: Egitim ve Farkindalik
Tum ilgili personele CM egitimi verin. Sertifikali egitim programlari CM bilincini artirmanin en etkin yoludur. Acadezone'un konfigurasyon yonetimi ve kalite yonetim sistemi egitimlerinden yararlanabilirsiniz.
Sikca Sorulan Sorular (SSS)
1. Konfigurasyon yonetimi neden gereklidir?
Konfigurasyon yonetimi, karmasik urunlerin yasam donguleri boyunca tutarliligini ve izlenebilirligini saglar. CM olmadan, bir urundeki degisikliklerin kontrolsuz yayilmasi, guvenlik riskleri, uretim hatalari ve musteri memnuniyetsizligi gibi ciddi sorunlara yol acar. Ozellikle havacilik ve savunma gibi guvenlik kritik sektorlerde CM, yasal ve duzenleyici bir zorunluluktur.
2. ISO 10007 ile EIA-649 arasindaki fark nedir?
ISO 10007, konfigurasyon yonetimi icin genel bir kilavuz standart olup sertifikasyon amaci taSimaz. EIA-649 ise ozellikle ABD savunma ve havacilik sektorunde kullanilan, daha detayli ve uygulamaya yonelik bir CM standardidir. EIA-649, MIL-STD-973'un sivil versiyonu olarak gelistirilmistir ve AS9100 ile uyumlu CM gereksinimlerini destekler.
3. Konfigurasyon kalemi (CI) ile parca numarasi ayni sey midir?
Hayir. Parca numarasi, bir bilesenin tanimlama kodudur. Konfigurasyon kalemi ise konfigurasyon yonetimi kapsaminda ayri bir birim olarak yonetilen, kendine ait baseline'i, degisiklik gecmisi ve denetim kayitlari olan bir varlik/birimdir. Her CI'nin bir parca numarasi vardir, ancak her parca numarali bilesen CI olmak zorunda degildir.
4. CCB kimlerden olusur ve ne siklikta toplanir?
CCB tipik olarak program yoneticisi, sistem/tasarim muhendisleri, uretim muhendisi, kalite guvence temsilcisi, lojistik uzman ve gerektiginde musteri temsilcisinden olusur. Toplanma sikligi programa baglidir; aktif tasarim asamasinda haftalik, uretim asamasinda ise aylik veya ihtiyac bazli toplanabilir.
5. FCA ve PCA arasindaki temel fark nedir?
FCA (Fonksiyonel Konfigurasyon Denetimi), urunun fonksiyonel gereksinimlerini karsilayip karsilamadigini test sonuclari uzerinden dogrular. PCA (Fiziksel Konfigurasyon Denetimi) ise urunun fiziksel yapisinin uretim dokumanlariyla (cizim, BOM, proses talimatlari) uyumlu olup olmadigini kontrol eder. FCA "dogru islevi yapiyor mu?" sorusunu, PCA ise "dokumandaki gibi uretilmis mi?" sorusunu yanitlar.
6. Yazilim projelerinde konfigurasyon yonetimi nasil uygulanir?
Yazilim CM'si, kaynak kod versiyon kontrolu (Git, SVN), dallanma stratejileri, build yonetimi, surum numaralandirma ve dagitim yonetimini kapsar. CI'lar kaynak kod modulleri, kutuphaneler, konfigürasyon dosyalari ve dokumanlar olabilir. IEEE 828 yazilim CM planlama standardi ve CMMI icindeki CM surec alani yazilim CM'si icin referans olarak kullanilir.
7. Konfigurasyon yonetimi egitimi nasil alinir?
Konfigurasyon yonetimi egitimi, online egitim platformlari ve akredite egitim kuruluslari araciligiyla alinabilir. Acadezone, havacilik ve savunma sektorune yonelik CM egitimlerinin yani sira AS9100, ISO 9001 ve ISO standartlari konularinda kapsamli egitim programlari sunmaktadir.
8. Kucuk ve orta olcekli isletmeler (KOBi) CM uygulamali mi?
Evet, ozellikle havacilik, savunma veya medikal cihaz tedarik zincirinde yer alan KOBi'ler icin CM zorunludur. Kapsam ve karmasiklik, isletmenin buyuklugune ve urun riskine gore olceklendirilebilir. Bir KOBi, tam olcekli bir PLM sistemi yerine daha basit araclarla (Excel tabanli CI listeleri, basit ECR formlari) CM'ye baslayabilir ve zamanla olgunluk seviyesini artirabilir.
Konfigurasyon yonetimi, karmasik muhendislik urunlerinin yasam dongusu boyunca butunlugunu, izlenebilirligini ve guvenilirligini saglayan kritik bir disiplindir. Konfigurasyon tanimlama, kontrol, durum muhasebesi ve denetim olmak uzere dort temel sutunu eksiksiz uygulamak, urun kalitesini ve musteri guvenini artirmanin anahtaridir.
ISO 10007, EIA-649 ve AS9100 gibi standartlar, CM uygulamalarinin cercevesini cizerken, PLM sistemleri ve dijital araclar bu sureclerin etkin yurutulmesini saglar. Havacilik, savunma, uzay ve diger guvenlik kritik sektorlerde CM, yalnizca bir kalite yonetimi araci degil, ayni zamanda yasal ve duzenleyici bir zorunluluktur.
Organizasyonunuzda konfigurasyon yonetimi uygulamak veya mevcut CM sureclerinizi iyilestirmek icin Acadezone'un uzman egitim programlarindan yararlanabilirsiniz.
